कडाक्याच्या थंडीत दारू पिणं किती योग्य? शरीरात उष्णता निर्माण होते की धोका वाढतो? जाणून घ्या सत्य…
Alcohol in Winter: हिवाळ्यात दारू प्यायल्याने सर्दीपासून सुटका मिळते हे खरं आहे का? याबाबत वर्षानुवर्षांच्या समजुतीमागचं विज्ञान समोर आले आहे.
हिवाळा सुरू होताच लोक त्यांच्या खाण्याच्या सवयी आणि जीवनशैलीबद्दल विविध गोष्टींवर चर्चा करू लागतात. अनेक वर्षांपासून समाजात एक सामान्य गैरसमज प्रचलित आहे की हिवाळ्यात मद्यपान केल्याने शरीर आतून उबदार होते. तसेच कडाक्याच्या थंडीपासून आराम मिळतो. बरेच लोक हिवाळ्याचा सामना करण्यासाठी याला एक घरगुती उपाय देखील मानतात. पण मद्यपान केल्याने खरंच शरीराचे तापमान वाढते, की हा केवळ एक गैरसमज आहे? यामागील सत्य समोर आले आहे.
जेव्हा एखादी व्यक्ती हिवाळ्यात मद्यपान करते, तेव्हा तिला काही क्षणांतच शरीरात एक विचित्र उष्णता जाणवू शकते. तिचा चेहरा लाल होतो आणि तिचे हात-पाय दुखू लागतात. लोक अनेकदा याला आपले शरीर उबदार असल्याचा पुरावा मानतात. वैद्यकीय तज्ञांच्या मते, ही उष्णता निव्वळ एक भ्रम आहे. मद्य शरीराला आतून गरम करत नाही, तर ही एका शारीरिक प्रक्रियेचा परिणाम आहे. जी केवळ उष्णतेची बाह्य भावना निर्माण करते.
आपल्या शरीरातील रक्तवाहिन्या या संपूर्ण प्रक्रियेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती मद्यपान करते, तेव्हा त्वचेजवळील लहान रक्तवाहिन्या अचानक प्रसरण पावतात. या प्रसरणामुळे शरीरातील उष्ण रक्त वेगाने त्वचेच्या पृष्ठभागाकडे धाव घेते. जसे उष्ण रक्त त्वचेच्या जवळ पोहोचते, तसे त्या व्यक्तीला उष्णतेची जाणीव होते. ही केवळ एक वरवरची संवेदना असून ती त्वचेच्या पातळीवरच जाणवते.
त्वचेपर्यंत गरम रक्त पोहोचण्याचा एक मोठा तोटा म्हणजे शरीरातील उष्णता बाहेरच्या थंड वातावरणात वेगाने बाहेर पडू लागते. याचा अर्थ असा की, जरी एखाद्या व्यक्तीला बाहेरून उबदार वाटत असले तरी तिच्या शरीराचे अंतर्गत तापमान, किंवा गाभ्याचे तापमान, सतत कमी होत असते. सामान्यतः मानवी शरीराचे अंतर्गत तापमान सुमारे ३७ अंश सेल्सिअस किंवा ९८.६ अंश फॅरेनहाइट असावे. जर थंडीमुळे हे तापमान ३५ अंश सेल्सिअसच्या खाली आले, तर ती व्यक्ती हायपोथर्मिया नावाच्या गंभीर आजाराची बळी ठरते, जो जीवघेणा ठरू शकतो.
जेव्हा आपल्या शरीराला तीव्र थंडीचा अनुभव येतो, तेव्हा स्वतःचे संरक्षण करण्यासाठी ते आपोआप थरथरू लागते. हे थरथरणे ही एक नैसर्गिक संरक्षण यंत्रणा आहे. जी स्नायूंना सक्रिय करते आणि शरीरात नैसर्गिक उष्णता निर्माण करते. जेव्हा एखादी व्यक्ती नशेत असते, तेव्हा अल्कोहोल मेंदूच्या तापमान नियंत्रित करणाऱ्या भागावर परिणाम करते. यामुळे शरीराची थरथरण्याची क्षमता कमकुवत होते आणि त्या व्यक्तीला थंडीची खरी जाणीव होत नाही.
धोक्याची जाणीव नसल्यामुळे त्यांचे शरीर हळूहळू आतून थंड होऊ लागते. चित्रपट आणि जुन्या कथांमध्ये अनेकदा असे दाखवले जाते की, बर्फाच्छादित पर्वतांमध्ये किंवा अत्यंत थंड प्रदेशांमध्ये थंडीपासून बचाव करण्यासाठी लोक दारूचा आधार घेतात. समाजात असा अनेक गैरसमज आहे की दारू गोठण्यापासून बचाव करते, परंतु आपत्कालीन वैद्यकशास्त्र आणि डॉक्टर हा समज पूर्णपणे खोडून काढतात. तीव्र थंडी किंवा हायपोथर्मियाने ग्रस्त असलेल्या कोणालाही दारू कधीही देऊ नये.
असे केल्याने शरीरातील उरलेली अंतर्गत उष्णता झपाट्याने कमी होऊ शकते आणि त्यांच्या जीवाला संभाव्य धोका निर्माण होऊ शकतो. मद्यपान आणि थंडी यांचे मिश्रण काही व्यक्तींसाठी अत्यंत घातक ठरू शकते. जे लोक कडाक्याच्या थंडीत घराबाहेर, छतावर किंवा थंड खोल्यांमध्ये झोपतात, त्यांना धोका अधिक असतो. याव्यतिरिक्त वृद्ध व्यक्ती, ज्यांचे वजन कमी आहे किंवा ज्यांना हृदयरोग किंवा उच्च रक्तदाबाचा जुनाट आजार आहे, त्यांनी हिवाळ्यात मद्यपान पूर्णपणे टाळावे.
हिवाळ्यात नशेत असताना उघड्यावर झोपणाऱ्या लोकांच्या दुःखद मृत्यूमागील मुख्य कारण हे आहे की, मद्यपानामुळे त्यांना थंडी जाणवत नाही. हिवाळ्यात मद्यपान केल्याने इतर अनेक गंभीर आरोग्य समस्या देखील उद्भवू शकतात. मद्यपानामुळे शरीरातील लघवीचे प्रमाण लक्षणीयरीत्या वाढते, ज्यामुळे निर्जलीकरण होऊ शकते. शिवाय झोपेच्या गुणवत्तेवरही गंभीर परिणाम होतो. थंड हवामानामुळे नैसर्गिकरित्या आपल्या हृदयावर आणि रक्तदाबावर वाढीव दबाव येतो. मद्यपानामुळे हा दबाव धोकादायक पातळीपर्यंत वाढू शकतो. तोल गेल्यामुळे घसरून पडण्याचा आणि गंभीर दुखापत होण्याचा धोकाही लक्षणीयरीत्या वाढतो.
