या रक्तगटाच्या जोडप्यांनी कधीच करू नये लग्न, कारण ऐकूनच व्हाल थक्क

लग्नानंतर आई-बाबा होण्याचा निर्णय घेताना अनेक जोडपी आर्थिक नियोजन, आरोग्य आणि भविष्यातील जबाबदाऱ्यांचा विचार करतात. मात्र, या सगळ्यात रक्तगट आणि त्यातील ‘Rh फॅक्टर’ तपासण्याकडे अनेकदा दुर्लक्ष होतं. विशेषतः गर्भधारणेदरम्यान आई आणि बाळाच्या रक्तातील Rh फॅक्टर वेगवेगळा असल्यास काही परिस्थितींमध्ये वैद्यकीय गुंतागुंत निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे गर्भधारणेपूर्वी किंवा गर्भधारणेच्या सुरुवातीला रक्तगटाची तपासणी करणं महत्त्वाचं ठरतं.

दरम्यान रक्ताचे A, B, AB आणि O असे चार प्रमुख गट असतात. याशिवाय रक्तामध्ये Rh नावाचं प्रथिन आहे की नाही, यावर रक्तगट Rh-पॉझिटिव्ह किंवा Rh-निगेटिव्ह ठरतो. हे प्रथिन लाल रक्तपेशींच्या पृष्ठभागावर आढळतं. अनेक लोक Rh-पॉझिटिव्ह असतात तर काही लोक Rh-निगेटिव्ह असतात.

केवळ पती-पत्नीचे रक्तगट समान किंवा वेगवेगळे आहेत म्हणून गर्भधारणेत अडचण येते, असं नाही. मात्र, आई Rh-निगेटिव्ह आणि बाळ Rh-पॉझिटिव्ह असल्यास काही वेळा विशेष काळजी घेणं आवश्यक असतं.

आई Rh-निगेटिव्ह आणि बाळ Rh-पॉझिटिव्ह असल्यास काय होतं?

आईच्या शरीरात बाळाच्या Rh-पॉझिटिव्ह लाल रक्तपेशींविरुद्ध प्रतिपिंडे (अँटिबॉडीज) तयार होऊ शकतात. ही प्रतिपिंडे बाळाच्या लाल रक्तपेशींवर हल्ला करू शकतात. त्यामुळे बाळाला रक्तक्षय किंवा नवजात शिशूमध्ये लाल रक्तपेशींच्या विघटनाशी संबंधित आजार होण्याचा धोका असतो. या स्थितीला Rh incompatibility म्हणतात.

मात्र, प्रत्येक Rh-निगेटिव्ह महिलेला अशी समस्या उद्भवतेच असं नाही. योग्य वेळी तपासणी आणि वैद्यकीय देखरेख घेतल्यास हा धोका मोठ्या प्रमाणात टाळता येतो.

Rh incompatibility टाळण्यासाठी काय करावं?

गर्भधारणेदरम्यान डॉक्टर रक्तगटासोबत अँटिबॉडी स्क्रीनिंगची तपासणी करण्याचा सल्ला देऊ शकतात. आवश्यकतेनुसार Rh-निगेटिव्ह गर्भवती महिलेला Anti-D इम्युनोग्लोब्युलिन हे इंजेक्शन दिलं जातं. यामुळे शरीरात हानिकारक प्रतिपिंडे तयार होण्याचा धोका कमी होतो. हे इंजेक्शन कधी द्यायचं, याचा निर्णय गर्भवती महिलेची स्थिती, तपासणीचे निष्कर्ष आणि वैद्यकीय मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार डॉक्टर घेतात.

त्यामुळे लग्नानंतर कुटुंब नियोजन करताना केवळ रक्तगटावरून घाबरण्याची गरज नाही. मात्र, गर्भधारणेपूर्वी किंवा गर्भधारणेच्या सुरुवातीला रक्तगट, Rh फॅक्टर आणि आवश्यक तपासण्यांबाबत स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घेणं फायदेशीर ठरतं. योग्य वेळी घेतलेली काळजी आई आणि बाळाचं आरोग्य सुरक्षित ठेवण्यासाठी महत्त्वाची ठरू शकते.