Mumbai High Court: मुलीचा विवाह होत नाही तोपर्यंत तिला सांभाळणं वडिलांची जबाबदारी, मुंबई हायकोर्टाचा मोठा निकाल
Mumbai High Court: मुलगी सज्ञान झाली तरी तिचा विवाह होईपर्यंत वडिलांना तिच्या पालनपोषणाची आणि शिक्षणाची जबाबदारी झटकता येणार नाही असा महत्त्वाचा निर्वाळा मुंबई उच्च न्यायालयाने एका याचिकेतील सुनावणीअंती दिला. काय आहे हे प्रकरण?
Mumbai High Court: मुलगी सज्ञान (१८ वर्षांची) झाली तरी विवाह होईपर्यंत वडिलांना तिच्या पालनपोषणाची आणि शिक्षणाची जबाबदारी झटकता येणार नाही. असा अत्यंत महत्त्वपूर्ण आणि दिलासादायक निकाल मुंबई उच्च न्यायालयाने दिला आहे. सज्ञान अविवाहित मुलीलाही वडिलांकडून पोटगीचा अधिकार असल्याचे या मोठ्या निकालातून न्यायालयाने अधोरेखित केले आहे. विवाह होईपर्यंत शिक्षण आणि पालनपोषणाचा खर्च देणे बंधनकारक असल्याचे हिंदू दत्तक व भरणपोषण कायद्याचा महत्त्वाचा हवाला या खटल्यात देण्यात आला.
हायकोर्टाचे महत्त्वाचे निरीक्षण
अविवाहित सज्ञान मुलगी स्वत:चा उदरनिर्वाह करण्यास सक्षम नसेल, तर तिला वडिलांकडून कायदेशीररीत्या पोटगी मिळवण्याचा पूर्ण अधिकार असल्याचे न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे. या याचिकेवर सुनावणी करताना उच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले की, कायद्यानुसार सज्ञान मुलगा स्वत: कमवू लागल्यानंतर पालकांची आर्थिक जबाबदारी संपू शकते. मात्र अविवाहित मुलीच्या बाबतीत नियम वेगळे आहेत.
हिंदू दत्तक आणि भरणपोषण कायदा, १९५६ च्या कलम २० (३) चा संदर्भ देत न्यायालयाने नमूद केले की, जोपर्यंत मुलीचा विवाह होत नाही आणि ती स्वतःच्या पायावर उभी राहत नाही, तोपर्यंत तिचा सांभाळ करणे आणि शिक्षणाचा खर्च देणे हे वडिलांचे कायदेशीर कर्तव्य आहे. मुलगी सज्ञान झाली या एकमेव कारणावरून वडील पोटगी देण्यास नकार देऊ शकत नाहीत.
लेक 18 वर्षांची झाली म्हणून कर्तव्य संपत नाही
कायद्यानुसार, सज्ञान मुलगा स्वतः कमवू लागल्यानंतर पालकांची आर्थिक जबाबदारी संपू शकते. मात्र अविवाहित मुलीच्या बाबतीत नियम वेगळे आहेत. हिंदू दत्तक आणि भरणपोषण कायदा, 1956, कलम 20(3) चा संदर्भ देत न्यायालयाने नमूद केले की, जोपर्यंत मुलीचा विवाह होत नाही आणि ती स्वतःच्या पायावर उभी राहत नाही. तोपर्यंत तिचा सांभाळ करणे आणि शिक्षणाचा खर्च देणे हे वडिलांचे कायदेशीर कर्तव्य आहे. मुलगी सज्ञान झाल्याचा हवाला देत वडील पोटगी देण्यास नकार देऊ शकत नाही, असे न्यायालयाने निकालात स्पष्ट केले.
पालक घटस्फोट प्रकरणात मोठा दिलासा
आई-वडिलांचा घटस्फोट झाल्यानंतर अनेकदा वडील मुलीचा खर्च देण्यास नकार देतात. मुलगी 18 वर्षांची झाल्यावर तिचा देखभाल खर्च वडील देत नाहीत. अशा प्रकरणात हा निकाल मुलींसाठी दिलासादायक मानला जात आहे. उच्च शिक्षण घेणाऱ्या आणि स्वतःचे उत्पन्न साधन नसणाऱ्या मुलींना केवळ सज्ञान झाली म्हणून निराधार सोडता येणार नाही असे या निकालाने अधोरेखित झाले आहे.
