SIR वरून वाद सुरू असतानाच निवडणूक आयोगाची तडकाफडकी घोषणा, तब्बल 17 राज्यांमध्ये थेट…निर्णय काय?
SSR Voter List Update: निवडणूक आयोगाने मोठा निर्णय घेतला आहे. १७ राज्यांत मतदार यादीत नाव नोंदवण्याची संधी उपलब्ध करून दिली आहे.
भारतीय निवडणूक आयोगाने १७ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील मतदार याद्यांच्या विशेष संक्षिप्त पुनरावलोकनाचे आदेश दिले आहेत. यासाठी पात्रतेची अंतिम तारीख १ जानेवारी २०२७ निश्चित करण्यात आली आहे. या प्रक्रियेमध्ये विद्यमान मतदार याद्यांमध्ये आवश्यक दुरुस्त्या करणे, नवीन पात्र मतदारांचा समावेश करणे आणि दावे व आक्षेपांवर प्रक्रिया करणे यांचा समावेश असेल. वेळापत्रकानुसार, मतदार यादीचा मसुदा १२ नोव्हेंबर रोजी तर अंतिम मतदार यादी ४ जानेवारी २०२७ रोजी प्रसिद्ध केली जाईल.
जानेवारी २०२५ नंतर मतदार याद्यांच्या विशेष संक्षिप्त सुधारणेची ही पहिली फेरी आहे. यापूर्वीच्या अंतिम मतदार याद्या ६ जानेवारी २०२५ रोजी प्रसिद्ध करण्यात आल्या होत्या. मुख्य निवडणूक अधिकाऱ्यांना लिहिलेल्या पत्रात आयोगाने म्हटले आहे की, लोकप्रतिनिधित्व कायदा, १९५० च्या कलम २१ अंतर्गत विद्यमान मतदार याद्या सुधारित केल्या जातील. यामध्ये पुढील वर्षीच्या सुरुवातीला विधानसभा निवडणुका होणाऱ्या राज्यांचा समावेश आहे.
विशेष सखोल पुनरावलोकन पेक्षा SSR ही एक वेगळी प्रक्रिया आहे. SIR मध्ये नवीन मतदार यादी तयार केली जाते, तर SSR मध्ये विद्यमान यादीचे पुनरावलोकन करून आवश्यक दुरुस्त्या केल्या जातात. SSR दरवर्षी आयोजित केली जाते. मागील फेरीचे वेळापत्रक ७ ऑगस्ट २०२४ रोजी जाहीर करण्यात आले होते आणि अंतिम मतदार याद्या ६ ते १० जानेवारी २०२५ दरम्यान प्रसिद्ध करण्यात आल्या.
निवडणूक आयोगाच्या आदेशानुसार, अंदमान आणि निकोबार बेटे, आसाम, बिहार, छत्तीसगड, गोवा, गुजरात, केरळ, लक्षद्वीप, मध्य प्रदेश, मणिपूर, पुदुचेरी, पंजाब, राजस्थान, तामिळनाडू, उत्तर प्रदेश, उत्तराखंड आणि पश्चिम बंगाल येथे SSR प्रक्रिया राबवली जाईल. हा आदेश आयोगाने २९ सप्टेंबर रोजी जारी केलेल्या निर्देशानंतर आला आहे, ज्यामध्ये वगळलेले मतदार, तरुण आणि प्रथमच मतदान करणाऱ्या मतदारांची नोंदणी करण्यासाठी विशेष मोहीम राबवण्याचे आवाहन करण्यात आले होते.
आयोगाने सुधारणेसाठी संपूर्ण वेळापत्रक निश्चित केले आहे. यानुसार, मतदान केंद्रांचे सुसूत्रीकरण करण्याचे आणि त्यांच्या व्यवस्थेत आवश्यक बदल करण्याचे काम २ नोव्हेंबरपर्यंत पूर्ण केले जाईल. यानंतर, १२ नोव्हेंबर रोजी मतदार यादीचा मसुदा प्रसिद्ध केला जाईल. मसुद्यानंतर, मतदार यादीशी संबंधित दावे आणि आक्षेप १२ नोव्हेंबर ते ११ डिसेंबरपर्यंत दाखल करता येतील. यावर २८ डिसेंबरपर्यंत निर्णय घेतला जाईल. यानंतर, ४ जानेवारी २०२७ रोजी अंतिम मतदार यादी प्रसिद्ध केली जाईल.
आयोगाने म्हटले आहे की, १ जानेवारी २०२७ या पात्रता तारखेच्या दाव्यांसोबतच, मतदार नोंदणी अधिकारी (EROs) त्यानंतरच्या तीन पात्रता तारखांसाठी म्हणजेच १ एप्रिल, १ जुलै आणि १ ऑक्टोबर २०२७ साठी आगाऊ अर्ज देखील स्वीकारतील. पात्र लोकांना मतदार यादीत स्वतःची नोंदणी करण्याची संधी मिळावी, हा यामागील उद्देश आहे. इतर १७ राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांसाठी विशेष सखोल पुनरीक्षण (SSR) वेळापत्रक नंतर जाहीर केले जाईल. या भागांमध्ये विशेष सखोल पुनरीक्षण (SIR) सध्या सुरू आहे किंवा नुकतेच पूर्ण झाले आहे.
यामध्ये आंध्र प्रदेश, अरुणाचल प्रदेश, चंदीगड, दादरा आणि नगर हवेली, दमण आणि दीव, हरियाणा, झारखंड, कर्नाटक, महाराष्ट्र, मेघालय, मिझोराम, नागालँड, दिल्ली, ओडिशा, सिक्कीम, त्रिपुरा आणि तेलंगणा यांचा समावेश आहे. हिमाचल प्रदेश, जम्मू आणि काश्मीर आणि लडाखमध्ये विशेष सखोल पुनरीक्षण (SIR) अद्याप सुरू झालेले नाही. या भागांमधील हवामानाची परिस्थिती विचारात घेऊन वेळापत्रक जाहीर केले जाईल.
निवडणूक आयोगाने राज्यांच्या मुख्य सचिवांना मुख्य निवडणूक अधिकारी, जिल्हा निवडणूक अधिकारी, मतदार नोंदणी अधिकारी, सहायक मतदार नोंदणी अधिकारी, बूथ स्तरावरील अधिकारी (बीएलओ) आणि बीएलओ निरीक्षक यांना पुरेसे मनुष्यबळ आणि संसाधने उपलब्ध करून देण्याचे निर्देश दिले आहेत. आयोगाने हे देखील स्पष्ट केले आहे की, एसएसआर प्रक्रियेदरम्यान जिल्हा निवडणूक अधिकारी, ईआरओ किंवा सहायक ईआरओ यांचे कोणतेही पद रिक्त राहू नये.
