दसऱ्याला आपट्याची पानं सोनं म्हणून का वाटतात? जाणून घ्या या परंपरे मागची रंजक कथा

Dasara

दसरा म्हणजे वाईटावर चांगल्याचा विजय आणि सुख-समृद्धीची नवी सुरुवात. दसऱ्याच्या दिवशी काही ठिकाणी रावण दहन, रामलीला असते तर महाराष्ट्रात या दिवशी एकमेकांना सोनं देऊन शुभेच्छा दिल्या जातात. हे सोनं म्हणजे आपट्याची पानं. या दिवशी लोक नातेवाईक, मित्रमंडळी, शेजाऱ्यांना आपट्याची पानं देतात आणि ‘सोनं घ्या, सोन्यासारखे रहा’, अशा शुभेच्छा दिल्या जातात. ही फक्त परंपरा नाही तर एकमेकांच्या भेटीगाठी, शुभेच्छा देणे, ज्येष्ठांचा आशीर्वाद घेणे आणि आपुलकी व्यक्त करण्याची पद्धत आहे. पण साध्या हिरव्या पानांना सोन्याचे प्रतीक का मानले जाते, हे तुम्हाला माहित आहे का? चला जाणून घ्या यामागील रंजक पौराणिक कथा आहे.

आपट्याची पानं सोनं म्हणून वाटण्यामागे कथा

प्रचलित लोककथेनुसार, कौत्स नावाचा एक विद्वान आपले शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर गुरू वरतंतू यांना गुरुदक्षिणा देऊ इच्छित होता. त्यासाठी गुरूंनी त्याच्याकडे १४ कोटी सुवर्ण मुद्रांची मागणी केली. एवढ्या मोठ्या प्रमाणात सुवर्णमुद्रा मिळवणे कौत्सासाठी शक्य नव्हते. त्यामुळे तो मदतीसाठी राजा रघू यांच्याकडे गेला. राजा रघू हे दानशूर म्हणून प्रसिद्ध होते; मात्र त्यावेळी त्यांनी आपली संपूर्ण संपत्ती दान केलेली होती.

कौत्साला मदत करण्यासाठी राजाने धन देवता कुबेर यांची मदत मागितली. लोक कथेनुसार, त्यानंतर आपटा आणि शमीच्या वृक्षांशी संबंधित सुवर्णमुद्रांची घटना घडली. कौत्साने आवश्यक त्या सुवर्णमुद्रा गुरुदक्षिणा म्हणून दिल्या आणि उर्वरित संपत्ती लोकांमध्ये वाटण्यात आली.

आपट्याची पाने देण्यामागचा अर्थ काय?

सोनं हे धन, वैभव आणि समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे दसऱ्याला आपट्याची पाने एकमेकांना देऊन सुख, भरभराट आणि आनंदी आयुष्यासाठी शुभेच्छा दिल्या जातात. या परंपरेत महागड्या भेटवस्तू देण्याची गरज नसते. साधेसे पानही प्रेम, आपुलकी आणि सदिच्छा व्यक्त करण्याचे माध्यम बनते. आपट्याची पाने देताना ‘सोनं घ्या, सोन्यासारखे रहा’ असे म्हटले जाते. याचा भावार्थ म्हणजे समृद्धी लाभो आणि आपले जीवन सोन्यासारखे सुंदर होवो, असा आहे.

दसऱ्याला का केली जाते शमीच्या झाडाची पूजा?

दसऱ्याच्या परंपरेत आपट्याच्या पानांबरोबरच शमीच्या वृक्षालाही महत्त्व आहे. महाभारतातील मान्यतेनुसार, पांडवांनी अज्ञात वासाच्या काळात आपली शस्त्रे शमीच्या झाडात लपवून ठेवली होती. अज्ञातवास संपल्यानंतर त्यांनी ही शस्त्रे परत मिळवली आणि पुढे युद्धात विजय मिळवला. या कथेमुळे शमीच्या वृक्षाला विजय, धैर्य आणि संरक्षणाचे प्रतीक मानले जाते. त्यामुळे काही ठिकाणी दसऱ्याच्या दिवशी शमीच्या झाडाची पूजा केली जाते.