मुलीची पाठवणी, दूर जाण्याचं दुःख अन् काळजाला भिडणारे शब्द; ‘हे’ गाणं ऐकून तुम्हीही आईला मिठी माराल!

बॉलिवूडने आईवर असंख्य गाणी तयार केली आहेत. ही गाणी खरोखरच अप्रतिम आहेत. पण काही गाणी मनाला थेट भिडतात. २००३ सालच्या ‘पिंजर’ चित्रपटातील ‘चरखा चलाती माँ’ हे असेच एक गाणे आहे. आईचे प्रेम, मुलीचा निरोप आणि कुटुंबापासून दूर होण्याचे दुःख या भावना व्यक्त करणारे हे गाणे डोळ्यात पाणी आणते. इतकेच नाही, तर हे गाणे ऐकून तुम्हाला तुमच्या आईला एक जादुई मिठी मारावीशी वाटेल.

प्रसिद्ध पंजाबी लेखिका अमृता प्रीतम यांनी लिहिलेले गीत, प्रीती उत्तम सिंग यांनी गायलेले गाणे आणि उत्तम सिंग यांनी संगीतबद्ध केलेले संगीत या गाण्याला आजही खास बनवते. ‘पिंजर’ चित्रपटातील या गाण्याची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्याचे बोल. अमृता प्रीतमने आईच्या हातातील चरख्यावर आणि धाग्यातून, एक आई आपल्या मुलीसाठी जी स्वप्ने विणते, ती या गाण्यात गुंफली आहेत. पण जेव्हा मुलीच्या आयुष्यात जाण्याचा क्षण येतो, तेव्हा त्या स्वप्नांचे रूपांतर वेदनेत होते.

हे गाणे मुलांनी घर शोधणे आणि मुलींनी परदेश शोधणे या समस्येवर भाष्य करते. ही केवळ एका कुटुंबाची कथा नाही, तर लग्नानंतर मुलीने घर सोडावे अशी अपेक्षा करणाऱ्या सामाजिक मानसिकतेवरही हा एक प्रश्नचिन्ह आहे. प्रीती उत्तम सिंगच्या आवाजाने हे गाणे अधिकच हृदयस्पर्शी झाले आहे. “चरखा चलाती माँ” हे 2003 मध्ये आलेल्या पिंजर चित्रपटातील गाणे आहे.

चंद्रप्रकाश द्विवेदी दिग्दर्शित, हा चित्रपट भारताची फाळणी आणि त्या काळात महिलांवर होणारा हिंसाचार, विस्थापन आणि सामाजिक दबाव यांची कथा सांगते. पिंजरमध्ये उर्मिला मातोंडकर पुरोच्या भूमिकेत आणि मनोज बाजपेयी रशीदच्या भूमिकेत आहेत. संजय सुरी, प्रियांशु चॅटर्जी, संदली सिन्हा, ईशा कोप्पीकर, लिलेट दुबे, फरीदा जलाल आणि कुलभूषण खरबंदा यांच्याही महत्त्वाच्या भूमिका आहेत. हा चित्रपट अमृता प्रीतमच्या त्याच नावाच्या कादंबरीवर आधारित होता.

‘पिंजर’ हा चित्रपट त्याच्या कथानक आणि अभिनयासाठी खूप प्रशंसित झाला होता. तथापि, तो बॉक्स ऑफिसवर मोठे यश मिळवण्यात अयशस्वी ठरला. चित्रपटाचे बजेट अंदाजे ₹१२ कोटी (अंदाजे $१२ दशलक्ष) होते. भारतातील त्याचे निव्वळ कलेक्शन ₹३.४३ कोटी (अंदाजे $५.२४ दशलक्ष) होते. परदेशात, चित्रपटाने अंदाजे ₹९.०५ दशलक्ष (अंदाजे $६.१५ दशलक्ष) कमावले, तर त्याचे जगभरातील एकूण कलेक्शन अंदाजे ₹६.१५ कोटी (अंदाजे $६.१५ दशलक्ष) होते.

संगीतकार उत्तम सिंग यांच्या संगीताचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचा साधेपणा. त्यांची गाणी जड नसतात, उलट हलकीफुलकी असतात. ‘चरखा चलाती माँ’ हे गाणे भव्य संगीत किंवा कर्कश चालींऐवजी शब्द आणि आवाजावर भर देते. हीच या गाण्याची खरी ताकद आहे. उत्तम सिंग यांची मुलगी आणि गायिका प्रीती उत्तम हिने हे गाणे गायले आहे. गाताना तिला अनेक वेळा रडूही आले. हे गाणे ऐकून कोणाच्याही डोळ्यात पाणी येणे स्वाभाविक आहे.