TATA: बिझनेस गुंडाळा आणि इथून निघा, टाटा समूहातील कंपनीला आंतरराष्ट्रीय पातळीवर मोठा धक्का

पूर्व आफ्रिकेतील केनिया या देशात टाटा समूहाची प्रमुख कंपनी असलेल्या टाटा केमिकल्ससमोर एक मोठे संकट उभे राहिले आहे. एका सार्वजनिक निवेदनात, केनियाचे राष्ट्राध्यक्ष विल्यम रुटो यांनी टाटा केमिकल्सला देशातील कामकाज आणि मागाडी सरोवरावरील सोडा ॲश प्रकल्प तात्काळ थांबवण्याचे कठोर निर्देश दिले आहेत. राष्ट्राध्यक्ष रुटो यांचा आरोप आहे की, काजियाडो प्रदेशात १०० वर्षांचा भाडेपट्टा असूनही आणि नैसर्गिक संसाधनांचे शोषण करूनही, कंपनीने स्थानिक पातळीवर कोणतेही मोठे उत्पादन युनिट किंवा काच कारखाना उभारलेला नाही आणि केवळ कच्च्या मालाची निर्यात केली आहे.

“आपण इतरांचे गुलाम आहोत का?” अशा कठोर विधानांसह, केनिया सरकार आता हा प्रकल्प दोन नवीन कंपन्यांना सुपूर्द करण्याच्या तयारीत आहे, ज्यामुळे आफ्रिकेच्या वस्तू आणि खाणकाम क्षेत्रात मोठा वाद निर्माण झाला आहे. ही घोषणा, जुलै महिन्याच्या अखेरीस टाटा केमिकल्सने केनिया सरकारने त्यांच्या केनियातील युनिटला मागाडी सोडा कारखान्यातील कामकाज थांबवण्याचे आणि सोडा ॲशची निर्यात थांबवण्याचे आदेश दिल्याचे जाहीर केल्यानंतर काही आठवड्यांतच आली आहे.

रुटो यांनी काजियाडोमधील टाटा केमिकल्सच्या दीर्घकाळाच्या उपस्थितीवर टीका केली होती आणि म्हटले होते की, कंपनी पुरेशी स्थानिक औद्योगिक क्षमता निर्माण करण्यात अपयशी ठरली आहे. रुटो म्हणाले की, “टाटा कंपनीकडे १०० वर्षांचे कंत्राट होते. त्यांनी काजियाडोमध्ये काहीही बांधले नाही, त्यांनी काजियाडोमध्ये कारखाना उभारला नाही. आम्ही म्हटले आहे की आम्ही एक नवीन कंपनी आणू आणि त्यांनी काजियाडोमध्ये एक मोठी काच कंपनी स्थापन करावी. आणि काजियाडोमध्ये रसायने बनवणारी दुसरी कंपनीही स्थापन करावी. आपण दुसऱ्यांचे गुलाम आहोत का?”

टाटा केमिकल्स केनियामध्ये ‘मगाडी सोडा’ चालवते, जी सोडा ॲशचे उत्पादन करते. सोडा ॲश हे एक औद्योगिक रसायन आहे, जे काच आणि इतर उत्पादन प्रक्रियांमध्ये वापरले जाते. मगाडीचे कामकाज हे कंपनी आणि केनिया सरकार यांच्यातील अलीकडील वादाचे केंद्र बनले आहे. यापूर्वी, खाण मंत्रालयाने कथित न भरलेली रॉयल्टी आणि नियामक नियमांचे पालन न केल्याचे कारण देत मगाडी सोडाच्या निर्यातीवर आणि कामकाजावर बंदी घातली होती. दुसरीकडे, या समूहाचे म्हणणे आहे की टाटा केमिकल्सने सर्व सरकारी नियमांचे पूर्णपणे पालन केले आहे. मात्र, या निर्णयामुळे मगाडी प्रकल्पातून होणाऱ्या ३,५०,००० टनांहून अधिक सोडा ॲशच्या वार्षिक जागतिक निर्यातीवर आणि शेकडो नोकऱ्यांवर अनिश्चितता निर्माण झाली आहे.