देशातील कोणत्या तुरूंगात दिली जाते फाशीची शिक्षा, कुठे तयार होतो दोरखंड?

Indian Prisons: नाशिकमधील मालेगावजवळील डोंगराळे येथील बालिका अत्याचार आणि हत्येप्रकरणात आरोपी विजय खैरनार याला फाशीची शिक्षा ठोठावण्यात आली. मालेगाव अप्पर जिल्हा आणि सत्र न्यायालयाने आज, शुक्रवारी हा फैसला सुनावला. 16 नोव्हेंबर 2025 रोजी ही घटना घडली होती. एका वर्षाच्या आत या खटल्याचा निकाल लागला. पण देशातील कोणत्या तुरुंगात फाशीच्या शिक्षेची अंमलबजावणी करण्यात येते हे तुम्हाला माहिती आहे का? फाशी देण्यासाठी ज्या दोरखंडाचा वापर करण्यात येतो, तो बाजारातील दोरापेक्षा वेगळा असतो. तो कुठे तयार होतो?

प्रत्येक तुरूंगात नाही फाशी देण्याची व्यवस्था

प्रत्येक तुरूंगात आरोपीला फाशी देण्याची व्यवस्था नाही. त्यासाठी देशातील काही तुरूंगात व्यवस्था करण्यात आली आहे. न्यायालय यासंबंधीचे वॉरंट बजावत असते. केंद्राच्या मॉडल प्रीझन मॅन्युअलमध्ये याविषयीची माहिती देण्यात आली आहे. त्यानुसार, देशातील काही प्रमुख तुरूंगात फाशी देण्याची व्यवस्था करण्यात आलेली आहे. दिल्लीतील तिहार तुरूंग, पुण्यातील येरवडा तुरूंग ही नावं चर्चेत आहेत. निर्भयाप्रकरणातील चार आरोपींना तिहारमध्ये 2020 मध्ये फाशीची शिक्षा ठोठावली गेली होती. तर पाकिस्तानचा दहशतवादी अजमल कसाब याला येरवडा तुरूंगात फासावर चढवण्यात आले होते.

देशातील काही राज्यात फाशी देण्याची व्यवस्था

महाराष्ट्रातील येरवडा मध्यवर्ती तुरूंगात फाशी देण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे. 26/11 मुंबई हल्ल्यातील दोषी अजमल कसाब याला नोव्हेंबर 2012 मध्ये इथे फाशी देण्यात आली होती. येरवडा तुरूंगात फाशी देण्यासाठी व्यवस्था आहे. इतर काही राज्यातही अशीच व्यवस्था करण्यात आली आहे. यामध्ये कर्नाटक राज्यातील हिंडलगा जेल, मध्य प्रदेश, पश्चिम बंगालसह इतर काही राज्यातील तुरूंगात फाशी देण्याची व्यवस्था करण्यात आली आहे. न्यायालयाच्या आदेशाने आणि ब्लॅक वॉरंट बजावल्यानंतर या तुरूंगात दोषीला फाशीची शिक्षा देण्यात येते.

दोरखंड कुठे तयार होतो?

भारतात फाशीसाठी उपयोगी पडणारा विशेष मनीला दोरखंड हा बिहारमधील बक्सर मध्यवर्ती तुरूंगात तयार होतो. काही वृत्तानुसार, बक्सर तुरुंगात फाशी देण्यासाठीचा दोरखंड तयार करण्याची परंपरा ब्रिटिश काळापासून प्रचलित आहे. या ठिकाणी तयार करण्यात आलेल्या दोरखंडाचा वापर हा देशातील प्रमुख तुरूंगात फाशी देण्यासाठी करण्यात येतो. हा दोरखंड बाजारातील मिळणाऱ्या दोरीपेक्षा वेगळा असतो. त्याची मजबुती, टिकाऊपणा आणि विशिष्ट नियमानुसार तो तयार करण्यात येतो. हा दोरखंड J-34 वाणाच्या खास कापसापासून तयार करण्यात येतो. बारीक धागे एकत्र करून हा मोठा दोर तयार करण्यात येतो.