आजोबा-पणजोबांच्या नावावर जमीन, पण कागदपत्रं सापडत नाहीयेत? काही मिनिटांत असा शोधा रेकॉर्ड

आजच्या काळात अनेक कुटुंबांकडे पूर्वजांच्या जमिनीशी संबंधित कागदपत्रं व्यवस्थित उपलब्ध नसतात. आजोबा किंवा पणजोबांच्या नावावर जमीन होती, एवढीच माहिती कुटुंबातील सदस्यांना असते. मात्र जुने कागद हरवले, खराब झाले किंवा त्यावरील माहिती अस्पष्ट झाली असेल, तर जमीन नेमकी कुठे आहे आणि तिच्या नोंदी काय आहेत, हा प्रश्न निर्माण होतो. अशा वेळी सरकारी भूलेख किंवा जमीन अभिलेख पोर्टल उपयोगी ठरू शकतं. अनेक राज्यांमध्ये जमिनीचे रेकॉर्ड ऑनलाइन उपलब्ध करून देण्यात आले आहेत.

सर्वात आधी अधिकृत वेबसाइट शोधा

जमिनीचा शोध घेताना कोणत्याही खासगी किंवा अनोळखी वेबसाइटवर माहिती भरू नका. ज्या राज्यात जमीन आहे, त्या राज्याच्या अधिकृत भूमी अभिलेख किंवा महसूल विभागाच्या वेबसाइटवरच जा. कारण प्रत्येक राज्यातील ऑनलाइन रेकॉर्डची पद्धत वेगळी असते. उदाहरणार्थ, महाराष्ट्रात भूमी अभिलेख विभागाच्या अधिकृत पोर्टलवर 7/12 उतारा, 8अ उतारा, फेरफार प्रत, मालमत्ता पत्रक आणि ई-अभिलेख अशा विविध सुविधा उपलब्ध आहेत.

जिल्हा, तालुका आणि गावाची माहिती अचूक भरा

ऑनलाइन पोर्टलवर गेल्यानंतर सर्वप्रथम जमिनीचं ठिकाण निश्चित करावं लागतं. त्यासाठी संबंधित जिल्हा, तालुका आणि गाव निवडावं. ही माहिती अचूक असणं अत्यंत महत्त्वाचं आहे. चुकीचा जिल्हा किंवा गाव निवडल्यास दुसऱ्या जमिनीचा रेकॉर्ड समोर येऊ शकतो. जमिनीचा सर्व्हे किंवा गट क्रमांक माहीत नसेल तरी काही पोर्टलवर खातेदाराच्या नावाने शोध घेण्याची सुविधा असते. त्यामुळे ज्या आजोबा किंवा पणजोबांच्या नावावर जमीन असल्याची माहिती आहे, त्यांचं नाव टाकून रेकॉर्ड शोधता येतो. काही ठिकाणी खसरा क्रमांक, खाता क्रमांक किंवा खतौनी क्रमांकाच्या आधारेही शोध घेता येतो. मात्र जुन्या कागदपत्रांमध्ये नावाची स्पेलिंग किंवा नावाची पद्धत वेगळी असू शकते. त्यामुळे एकदा नाव टाकून रेकॉर्ड न मिळाल्यास उपलब्ध इतर तपशीलांच्या आधारे शोध घेणं उपयोगी ठरू शकतं.

रेकॉर्ड मिळाल्यावर ही माहिती तपासा

समान नावाच्या व्यक्तींच्या अनेक नोंदी असू शकतात. त्यामुळे केवळ नाव जुळलं म्हणून तीच आपली जमीन आहे, असं समजू नये. गट किंवा सर्व्हे क्रमांक, खातेदाराचं नाव, जमिनीचं क्षेत्रफळ आणि गाव यांसारखी माहिती तपासावी. महाराष्ट्रात डिजिटल 7/12, 8अ आणि फेरफार उताऱ्यांसह ई-अभिलेखामध्ये जुन्या स्कॅन केलेल्या नोंदी पाहण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.

ही बाब विशेष लक्षात घेणं गरजेचं आहे. ऑनलाइन दिसणारा भूलेख महत्त्वाची सरकारी नोंद असली, तरी प्रत्येक परिस्थितीत तो मालकी हक्काचा अंतिम दस्तऐवज मानला जात नाही. जमीन विक्री, वारसा, वाटणी किंवा न्यायालयीन वाद असल्यास जुनी रजिस्ट्री, फेरफार नोंदी आणि इतर संबंधित कागदपत्रांची आवश्यकता लागू शकते. अशा परिस्थितीत संबंधित महसूल किंवा नोंदणी कार्यालयाकडून प्रमाणित कागदपत्रं घेणं योग्य ठरतं.

जमिनीचा रेकॉर्ड ऑनलाइन उपलब्ध नसेल, विशेषतः अत्यंत जुनी नोंद असेल, तर संबंधित तहसील किंवा महसूल कार्यालयातील अभिलेखांमध्ये शोध घ्यावा लागू शकतो. त्यामुळे मोबाईलवर ऑनलाइन रेकॉर्ड तपासणं हा पहिला सोपा टप्पा आहे; मात्र मालकी हक्क निश्चित करण्यासाठी आवश्यक कागदपत्रांची स्वतंत्र पडताळणी महत्त्वाची आहे.