दसऱ्याच्या दिवशी गरमागरम जिलेबी का खातात लोक? काय आहे परंपरा?
दसऱ्याला गरमागरम जिलेबी खाण्याची परंपरा का आहे? तुम्हाला माहीत आहे का? जाणून घ्या यामागील धार्मिक श्रद्धा आणि रंजक कथा.
दसरा म्हटलं की रावणदहन, विजयाचा उत्साह आणि गरमागरम जिलेबीचा गोडवा, असं चित्र अनेक शहरांमध्ये पाहायला मिळतं. उत्तर प्रदेश, बिहार, दिल्ली आणि पंजाबसह देशातील अनेक भागांत दसऱ्याच्या दिवशी जिलेबी खरेदी करण्यासाठी मिठाईच्या दुकानांबाहेर मोठ्या रांगा लागतात. मात्र, दसऱ्याला जिलेबी खाण्याची परंपरा नेमकी कशी सुरू झाली आणि त्यामागे कोणत्या कथा सांगितल्या जातात हे तुम्हाला माहीत आहे का?
पौराणिक मान्यता आणि जुन्या लोककथांनुसार, भगवान श्रीरामांना ‘शष्कुली’ नावाचा गोड पदार्थ आवडत असल्याचे सांगितले जाते. काही लोककथांमध्ये या पदार्थाचा संबंध आजच्या जिलेबीशी जोडला जातो. प्रभू श्रीरामांनी रावणावर विजय मिळवल्यानंतर अयोध्येत आनंदोत्सव साजरा करण्यात आला आणि नागरिकांनी एकमेकांचे तोंड गोड केले अशी आख्यायिका प्रचलित आहे. याच कथेशी दसऱ्याला जिलेबी खाण्याची परंपरा जोडली जाते. मात्र, या कथेला ठोस ऐतिहासिक पुरावा असल्याचे निश्चितपणे सांगता येत नाही.
वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचा गोडवा
दसरा किंवा विजयादशमी हा सण वाईटावर चांगल्याचा आणि असत्यावर सत्याचा विजय दर्शवतो. रावणदहनानंतर कुटुंबीय, मित्र आणि शेजारी एकत्र येऊन आनंद साजरा करतात. अशा वेळी जिलेबीसारखा गोड पदार्थ खाऊन एकमेकांचे तोंड गोड करण्याची प्रथा अनेक ठिकाणी पाळली जाते. त्यामुळे जिलेबी हा केवळ एक खाद्यपदार्थ न राहता विजयाच्या आनंदाशी जोडलेला एक गोड भाग बनला आहे.
बदलत्या ऋतूशीही जोडली जाते परंपरा
दसऱ्याच्या आसपास अनेक भागांत पावसाळा संपून हवामानात बदल होऊ लागतो. पारंपरिक खाद्यसंस्कृतीत सणासुदीला गोड पदार्थ खाण्याला विशेष महत्त्व आहे. जिलेबीमध्ये साखरेचे प्रमाण जास्त असल्याने ती शरीराला त्वरित ऊर्जा देऊ शकते. मात्र, जिलेबी खाल्ल्याने डोकेदुखी किंवा मायग्रेनसारख्या समस्या कमी होतात, या दाव्याला ठोस वैज्ञानिक पुरावा नाही. त्यामुळे तिचे सेवन मर्यादित प्रमाणात करणे योग्य ठरते.
जिलेबीशिवाय दसऱ्याचा आनंद अपूर्ण?
दसऱ्याला जिलेबी खाण्यामागे धार्मिक श्रद्धा, लोककथा आणि सणाचा आनंद अशा विविध गोष्टींचा संबंध जोडला जातो. या परंपरेचा उगम नेमका कधी झाला, याबाबत निश्चित ऐतिहासिक माहिती उपलब्ध नसली तरी अनेक भागांत आजही दसऱ्याच्या दिवशी जिलेबी खरेदी करण्याची प्रथा उत्साहाने पाळली जाते. विजयाचा आनंद गोड करण्यासाठी गरमागरम जिलेबी खाण्याची ही परंपरा आजही अनेकांच्या आवडीची आहे.
