विमानात कुठे असतात ‘ इमर्जंसी एक्झिट गेट’, हवेत असताना हे दार उघडल्या जाऊ शकते का?

मुंबई, विमानात (Flight) अचानक आपत्कालीन दरवाजा (Emergency Exit door) उघडल्याच्या घटना बऱ्याचद माध्यमातून झळकतात. याशिवाय सोशल मिडीयावरदेखील असे व्हिडीओ मोठ्या प्रमाणात व्हायरल होत असतात, मात्र वास्तवात या घटना खऱ्या असतात का? विमान हवेत असतांना आपत्कालीन दार उघडणे शक्य आहे का? या बाबतीत काय नियमावली आहे? असे अनेक प्रश्न सर्व सामान्यांना पडत असतात. आज आपण या सर्व प्रश्नांची विस्तृत उत्तरं जाणून घेणार आहोत.

कशासाठी असतात आपत्कालीन दरवाजे?

आपत्कालीन दरवाजे, नावाप्रमाणेच, प्रवासी आणि क्रू यांना आपत्कालीन परिस्थितीत जसे की क्रॅश-लँडिंग, आग, केबिनमध्ये धुराचे लोट किंवा इतर कोणतीही घटना ज्यामध्ये प्रवाशांच्या जिवाला धोका निर्माण होतो अशा प्रसंगी आप्तकालीन दरवाजा उघडण्याची परवानगी देण्यात येते. प्रवाशांना या दारातून सुरक्षीत बाहेर काढण्याची व्यवस्था करण्यात येते.

आपत्कालीन परिस्थितीत बाहेर पडण्यासाठी क्रूच्या विशिष्ट आदेशांनुसारच दरवाजे उघडले जातात याशिवाय इतर कोणत्याही परिस्थितीत नाहीत. चाचणी आणि प्रमाणपत्रादरम्यान, विमान उत्पादकांना हे दाखवून द्यावे लागेल की, आपत्कालीन परिस्थितीत, खराब झालेले उपकरणे किंवा अवरोधित दरवाजे लक्षात घेऊन, जास्तीत जास्त आसन क्षमतेच्या सर्व प्रवाशांना 90 सेकंदात बाहेर काढले जाऊ शकते. 2006 मध्ये, एअरबसने, आणीबाणीच्या वेळी, 853 प्रवासी आणि क्रू मेंबर्सनी फक्त 78 सेकंदात सुपरजंबो एअरबस A380 सुरक्षितपणे बाहेर काढले, हे एक प्रभावी पराक्रम दाखवून दिले.

आपत्कालीन निर्गमन कोठे असते?

व्यावसायिक जेट विमानांमध्ये, दरवाजे सहसा विमानाच्या पंखांच्या वर असतात, जेथे प्रवाशांना सहज प्रवेश असतो. आपत्कालीन दरवाजे विमानाच्या नेहमीच्या पुढच्या आणि मागच्या दरवाज्यांपासून वेगळे असतात.

इमर्जन्सी एक्झिट जवळ बसने योग्य असते का?

आपत्कालीन दरवाजाच्या शेजारी असलेल्या सीट्समध्ये पाय लांब करण्यासाठी जास्त जागा असते आणि त्यामुळे त्या अधिक आरामदायक असतात. तथापि, तुम्ही कधीही दरवाजा उघडण्याचा प्रयत्न करू नये – यामुळे उड्डाण सुरक्षेवर परिणाम होतो, नियामक नियमांचे उल्लंघन होते आणि खटला चालवला जाऊ शकतो.

केबिन क्रूचा एक सदस्य नेहमी स्वतंत्रपणे आणि थेट प्रवाशांना या दरवाजांच्या शेजारी असलेल्या सीटवर बसलेल्या प्रवाशांना आपत्कालीन परिस्थितीत ते कसे उघडायचे ते सांगतो. आपत्कालीन दरवाजाजवळील जागा रिक्त असल्यास, केबिन क्रू सदस्य सहसा स्वयंसेवक शोधतात. सहसा लहान मुले व वृद्धांना येथे बसणे टाळले जाते.

प्रवासी जमिनीवर आपत्कालीन एक्झिट उघडू शकतो का?

चेन्नईच्या घटनेनुसार, विमान जमिनीवर असताना प्रवाशाने आपत्कालीन दरवाजा उघडणे खरोखरच शक्य आहे. जगभरात अशा अनेक घटना घडल्या आहेत जेव्हा एखाद्या प्रवाशाने असे केले होते. असे करणे बेकायदेशीर आहे. जोपर्यंत आपत्कालीन परिस्थितीत क्रू सदस्यांनी तसे करण्यास सांगितले नाही तो पर्यंत हा दरवाजा उघडू नये.

 हवेत विमानाचा दरवाजा उघडू शकतो का?

हे फक्त चित्रपटांमध्येच घडते. खरं तर, प्रवासी किंवा क्रू यांच्यासाठी विमान हवेत असताना असे करणे अशक्य आहे. याचे कारण असे की,  विमानात हवेचा प्रचंड दाबाव असतो. त्यामुळे हे दार उघडणे शक्य नाही . उंचीवर, जिथे बाहेरील हवेत कमी ऑक्सिजन असते, तिथे विमानाच्या केबिनवर समुद्रसपाटीपासून सुमारे 8,000 फूट उंचीवर असलेल्या परिस्थितीवर दबाव आणला जातो, ज्यामुळे प्रवासी सामान्यपणे श्वास घेऊ शकतात.