युरोपमध्ये मोठे संकट, रशिया, अमेरिकेने वर केले हात, शेवटी भारत मदतीला धावला, बनला देवदूत

भारत युरोपला डिझेलचा एक महत्त्वाचा पुरवठादार म्हणून उदयास येत आहे. रशियाकडून होणारी डिझेल आणि गॅसऑइलची निर्यात बऱ्याच काळापासून कमकुवत राहिली आहे, तर अमेरिकेकडून युरोपला होणारा पुरवठाही अलीकडे कमी झाला आहे. व्होर्टेक्सा या ऊर्जा विश्लेषण कंपनीच्या आकडेवारीनुसार, सध्या युरोपच्या इंधनाची गरज भागवण्यात भारतीय रिफायनरी महत्त्वपूर्ण भूमिका बजावत आहेत.

ऑगस्टमध्ये, युरोपला जाणाऱ्या जहाजांमधून बाब-अल-मंडेब सागरी मार्गाने दररोज अंदाजे २,००,००० बॅरल डिझेल आणि गॅसऑइलची वाहतूक करण्यात आली. मार्च आणि एप्रिलमध्ये या मार्गावरील व्यापार जवळजवळ थांबला होता, परंतु ऑगस्टमध्ये त्याचे प्रमाण पूर्वीच्या पातळीवर परत आले. या पुरवठ्यापैकी सुमारे ६०% पुरवठा भारतीय रिफायनरींमधून झाला, जे युरोपची मागणी पूर्ण करण्यात भारताची वाढती भूमिका दर्शवते.

भारताची रिफायनिंग क्षमता भारत हे जगातील चौथे सर्वात मोठे रिफायनिंग केंद्र आहे. देशाची एकूण स्थापित रिफायनिंग क्षमता अंदाजे २५८.१ दशलक्ष टन आहे, म्हणजेच वार्षिक २५८.१ दशलक्ष टन. ही क्षमता देशांतर्गत इंधन वापरापेक्षा लक्षणीयरीत्या जास्त आहे. भारताने २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात अंदाजे ६१.५ दशलक्ष टन पेट्रोलियम उत्पादनांची निर्यात केली. हे जागतिक शुद्ध इंधन बाजारपेठेतील भारताची महत्त्वपूर्ण भूमिका दर्शवते.

कच्च्या तेलाच्या आयातीत घट निर्यातची ही गती कायम ठेवणे भारतासाठी आव्हानात्मक ठरू शकते. व्होर्टेक्साच्या आकडेवारीनुसार, भारताची कच्चे तेल आणि कंडेन्सेटची आयात ऑगस्टमध्ये अंदाजे ३.८ दशलक्ष बॅरल प्रति दिन (bpd) पर्यंत घटली, जी मागील वर्षी याच कालावधीत ४.८ दशलक्ष bpd होती.

रशियाकडून कमी पुरवठा

• रशियाची डिझेल आणि गॅसऑइलची सागरी निर्यात देखील लक्षणीयरीत्या कमी राहिली आहे.
• ऑगस्टच्या पहिल्या २५ दिवसांत, रशियाचा सागरी पुरवठा सरासरी अंदाजे १५०,००० bpd होता, जो गेल्या वर्षीच्या तुलनेत खूपच कमी आहे.
• युक्रेनियन ड्रोन हल्ल्यांचा परिणाम अनेक रशियन रिफायनरी आणि इंधन निर्यात पायाभूत सुविधांवर झाला आहे.

यामध्ये पर्म रिफायनरीचा समावेश आहे, जिची क्षमता प्रतिदिन २६ लाख बॅरल आहे. मे महिन्यातील हल्ल्यानंतर तुआपसेमधून होणारी डिझेल निर्यात स्थगित आहे.

अमेरिकेच्या पुरवठ्यात घट ऑगस्टमध्ये, अमेरिकेने युरोपीय प्रदेशाबाहेरून सागरी डिझेलची आयात प्रतिदिन अंदाजे ५२ लाख बॅरल केली. महिन्याच्या दुसऱ्या पंधरवड्यात अमेरिकेच्या पुरवठ्यात मोठी घट झाली. ऑगस्टच्या पहिल्या पंधरवड्यात, अमेरिका युरोपला प्रतिदिन अंदाजे ५४ लाख बॅरल डिझेलचा पुरवठा करत होती, जो दुसऱ्या पंधरवड्यात प्रतिदिन अंदाजे ३५ लाख बॅरलपर्यंत कमी झाला.

हिवाळ्यापूर्वी युरोपसमोर संकट युरोपमध्ये हिवाळा जवळ येत आहे, जेव्हा डिझेलची मागणी सर्वाधिक असते. युरोपमध्ये डिझेलचा साठा आधीच कमी आहे आणि रिफायनरी नियमित देखभालीच्या टप्प्यात प्रवेश करणार आहेत. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीचा मार्गही कुचकामी ठरत आहे, ज्यामुळे युरोपीय बाजारपेठ भारतावर आणखी अवलंबून झाली आहे.