इराणने मारली बाजी! ट्रम्प यांच्या एका पोस्टमुळे मोठे नुकसान, नेमकं काय घडलं?

गेल्या काही दिवसांपासून अमेरिका आणि इराण यांच्यामध्ये सुरु असलेल्या युद्धाला युद्धविराम लागला आहे. पाकिस्तानच्या मदतीने या दोन्ही देशांनी सीजफायर घोषीत केले. आता दोन्ही देश पाकिस्तानमधील इस्लामाबाद येथे चर्चेसाठी पोहोचले आहेत. अमेरिका आणि इराण यांच्यात इस्लामाबादमध्ये सुरू असलेल्या युद्धविराम चर्चेच्या दरम्यान इराणने अमेरिकेच्या राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप यांच्या एका जुन्या पोस्टवर टीका केली आहे. ट्रंप यांनी २०२० मध्ये एक्स (तेव्हा ट्विटर) वर पोस्ट केली होती की, ‘इराणने कधीच युद्ध जिंकले नाही, पण कधीच संभाषणही गमावले नाही!’

यावर भारतातील इराणी दूतावासाने त्या पोस्टचा स्क्रीनशॉट शेअर करत लिहिले की, ‘इराणने केवळ संवाद कधीच गमावला नाही, तर नुकत्याच एका मोठ्या युद्धातही विजय मिळवला आहे.’ डोनाल्ड ट्रंप यांनी ही पोस्ट ३ जानेवारी २०२० रोजी केली होती, जेव्हा अमेरिकेने बगदादमध्ये इराणी कुद्स फोर्सचे कमांडर कासिम सुलेमानी यांची ड्रोन हल्ल्यात हत्या केली होती. त्यावेळी ट्रंप इराणला ‘कमकुवत’ म्हणत होते आणि सांगत होते की इराण युद्धात कधीच जिंकला नाही, पण कूटनीतीत नेहमीच मजबूत राहिला आहे. आता सहा वर्षांनंतर, जेव्हा इराणने २०२६ च्या युद्धाला ‘रणनीतिक विजय’ म्हटले आहे, तेव्हा ट्रंप यांचे जुना वक्तव्य पुन्हा एकदा चर्चेत आले आहे.

इराणने पुन्हा प्रत्युत्तरादाखल इज्रायल आणि खाडी देशांवर शेकडो मिसाइल्स आणि ड्रोन डागले. यासोबतच त्याने स्ट्रेट ऑफ होर्मुज बंद करून टाकले. या समुद्री मार्गावरून जगातील एकूण तेल पुरवठ्याचा २० टक्के हिस्सा जातो. यामुळे या मार्गाच्या बंदीमुळे जगभरात तेल आणि गॅसची मोठी कमतरता निर्माण झाली. तसेच तेलाच्या किमती १०० डॉलर प्रति बैरलच्या वर गेल्या. सुमारे ४० दिवस चाललेल्या या युद्धात हजारो लोक मारले गेले, लाखो लोक विस्थापित झाले आणि जगभरातील अर्थव्यवस्थेला मोठा धक्का बसला.

युद्धविराम आणि ‘विजय’चे दावे

नंतर ८ एप्रिल रोजी पाकिस्तानच्या मध्यस्थीने अमेरिका आणि इराण यांनी दोन आठवड्यांचा युद्धविराम स्वीकारला. पाकिस्तानची राजधानी इस्लामाबादमध्ये दोन्ही देशांच्या चर्चा सुरू आहेत. अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रंप आणि संरक्षण मंत्री पीट हेगसेथ यांनी याला ‘capital V military victory’ (मोठी सैन्य विजय) म्हटले आहे. त्यांनी सांगितले की, इराणची सेना अनेक वर्षे लढण्यास योग्य राहिली नाही, त्यांची मिसाइल आणि ड्रोन क्षमता पूर्णपणे नष्ट झाली आहे.

दुसरीकडे इराणने अमेरिकेच्या दाव्यांना चुकीचे ठरवले आणि स्वतःच्या विजयाची घोषणा केली. इराणचे म्हणणे आहे की, त्याच्या हल्ल्यांमुळे अमेरिका आणि इज्रायलला युद्ध थांबवावे लागले. इराणी मीडिया आणि नेते याला ‘crushing victory’ (चुरा करणारा विजय) म्हणत आहेत. त्यांनी हल्ले थांबवण्याच्या बदल्यात इराणवरील प्रतिबंध हटवणे, होर्मुजवर नियंत्रण, लेबनानवर इज्रायली हल्ले थांबवणे आणि खाडी प्रदेशातून अमेरिकी सैनिकांची माघार अशा मागण्या केल्या आहेत.