Biryani : बिर्याणीचा जन्म नेमका कुठे झाला? ‘या’ पर्शियन शब्दातून मिळालं नाव; मुघल इतिहासाशी आहे खास कनेक्शन…
बिर्याणी म्हटलं की अनेकांच्या तोंडाला पाणी सुटतं! पण तुम्हाला माहिती आहे का, बिर्याणी हे नाव नेमकं कसं पडलं? ह्या मागील रंजक इतिहास जाणून घेण्यासाठी खालील माहिती नक्की वाचा.
'बिर्याणी' हे नाव कसे आले?: इतिहासकारांच्या संशोधनानुसार, 'बिर्याणी' हा शब्द पर्शियन भाषेतून आला आहे. पर्शियन भाषेत 'बिरियन' या शब्दाचा अर्थ "शिजवण्यापूर्वी तळणे" असा होतो. त्याचप्रमाणे, 'बिरिंज' या दुसऱ्या पर्शियन शब्दाचा अर्थ "भात" असा होतो. असे म्हटले जाते की, कालांतराने या दोन शब्दांच्या संयोगातून 'बिर्याणी' हा शब्द तयार झाला. ऐतिहासिक नोंदींवरून हे स्पष्ट होते की, सुरुवातीच्या काळात भात 'नेती' पद्धतीने तळला जायचा आणि नंतर मसाले व मांस घालून 'दम' पद्धतीने हळूहळू शिजवला जायचा.
पर्शियन पुलाव ते मुघल दरबार: इतिहासकारांचा असा विश्वास आहे की पर्शियामध्ये लोकप्रिय असलेला पारंपरिक 'पुलाव' हा पदार्थ बिर्याणीच्या विकासाचा मुख्य स्रोत आहे. मुघल शासक भारतात आल्यानंतर, पर्शियन पाककला शैली भारतीय मसाल्यांसोबत मिसळली गेली. राजघराण्याच्या स्वयंपाकघरात काम करणाऱ्या तज्ञांनी स्थानिक पातळीवर पिकवलेला उत्तम तांदूळ, मसाले, केशर, दही आणि तूप यांना परिष्कृत करून बिर्याणीला अंतिम स्वरूप दिले.
मुमताज महलच्या सैनिकांची कहाणी: बिर्याणीची लोकप्रियता. मुघल सम्राट शाहजहानची पत्नी मुमताज महल हिच्याबद्दल एक रंजक गोष्ट सांगितली जाते. एकदा, जेव्हा तिने मुघल सैन्याच्या छावणीला भेट दिली, तेव्हा तिच्या लक्षात आले की योग्य पोषणाच्या अभावामुळे सैनिक अशक्त झाले आहेत. परिणामी, तिने सैनिकांना एकाच जेवणातून संपूर्ण शक्ती आणि पोषक तत्वे मिळावीत यासाठी शाही स्वयंपाक्यांना तांदूळ, तूप आणि मांस एकत्र शिजवण्याचा आदेश दिला, आणि अशा प्रकारे सैनिकांसाठी एक पौष्टिक अन्न म्हणून बिर्याणी आणखी लोकप्रिय झाली.
आईन-ए-अकबरीमधील ऐतिहासिक पुरावे: सम्राट अकबराचा दरबारी इतिहासकार अबुल फजल याने लिहिलेल्या १६व्या शतकातील 'आईन-ए-अकबरी' या ग्रंथामध्ये, त्या काळातील राजवाड्यांमध्ये तयार केल्या जाणाऱ्या विविध प्रकारच्या भाताच्या पदार्थांचे उल्लेख आहेत. हे आजच्या बिर्याणीच्या सुरुवातीच्या स्वरूपावर प्रकाश टाकणारे सबळ पुरावे आहेत.
भारतात आलेल्या बिर्याणीने प्रत्येक प्रदेशाच्या हवामानानुसार आणि आवडीनुसार नवीन रूप धारण केले आहे. मसालेदार आणि सुगंधी मसाल्यांनी परिपूर्ण असलेली 'हैदराबादी बिर्याणी', सुगंधित दम पद्धतीची 'लखनौ बिर्याणी' आणि बटाट्याच्या विशेष वापराची 'कोलकाता बिर्याणी' म्हणून तिला जागतिक ओळख मिळाली आहे आणि आज ती जगभरातील एक आवडता पदार्थ आहे.
