KBC Income : स्पर्धकांना कोट्यवधी रुपये दिल्यानंतरही KBC इतकी कमाई कशी करतो?
कौन बनेगा करोडपती (KBC) प्रेक्षकांचे मनोरंजन करत असतानाही मोठी बक्षीस देऊन कमाई कशी करतो, हा प्रश्न अनेकांना पडतो. KBC च्या कमाईमागे जाहिराती, ब्रँड स्पॉन्सरशिप, डिजिटल प्लॅटफॉर्मवरील उपलब्धता (SonyLIV) आणि मोठ्या प्रेक्षकवर्गाचे व्यावसायिक मॉडेल आहे
टीव्हीवरील सर्वाधिक लोकप्रिय क्विझ शोमध्ये गणला जाणारा कौन बनेगा करोडपती (KBC) पुन्हा एकदा प्रेक्षकांचे मनोरंजन करत आहे. बॉलिवूडचे महानायक अमिताभ बच्चन यांच्या सूत्रसंचालनामुळे या शोला प्रेक्षकांचे भरभरून प्रेम मिळते. या शोमध्ये सामान्य ज्ञानाच्या जोरावर सामान्य माणसालाही लाखो आणि कोट्यवधी रुपये जिंकण्याची संधी मिळते. मात्र, एक प्रश्न अनेकांच्या मनात नक्कीच येतो. जेव्हा KBC आपल्या स्पर्धकांना इतकी मोठी बक्षिसे देतो, तेव्हा हा शो स्वतः पैसे कसे कमावतो? स्पर्धकांना कोट्यवधी रुपये दिल्यानंतरही या शोचे आर्थिक गणित कसे जुळतं? चला, जाणून घेऊया.. ( All Image Source | GettyImages)
KBC च्या उत्पन्नाचा प्रमुख स्रोत म्हणजे जाहिराती. शोला मोठ्या प्रमाणावर प्रेक्षक मिळत असल्यामुळे अनेक कंपन्या आपल्या उत्पादनांची आणि सेवांची जाहिरात करण्यासाठी या कार्यक्रमाला पसंती देतात. शोच्या प्रत्येक भागादरम्यान ठरावीक अंतराने जाहिराती दाखवल्या जातात. या जाहिराती प्रसारित करण्यासाठी कंपन्या चॅनलला पैसे देतात. शोची लोकप्रियता, टीआरपी, प्रेक्षकांची संख्या आणि जाहिरातींची वेळ यानुसार जाहिरातींचे दर ठरू शकतात. विशेषतः मोठ्या प्रेक्षकवर्गाला आकर्षित करणाऱ्या कार्यक्रमांमध्ये जाहिराती दाखवण्यासाठी कंपन्या मोठी रक्कम खर्च करण्यास तयार असतात. त्यामुळे एका भागादरम्यान दाखवल्या जाणाऱ्या अनेक जाहिरातींमधून चॅनलला लक्षणीय उत्पन्न मिळू शकते.
जाहिरातींव्यतिरिक्त स्पॉन्सरशिप हा KBC च्या व्यावसायिक मॉडेलमधील आणखी एक महत्त्वाचा भाग आहे. तुम्ही अनेकदा शोच्या सुरुवातीला ‘Presented By’ किंवा ‘Powered By’ असे उल्लेख पाहिले असतील. हे उल्लेख संबंधित कंपन्यांनी कार्यक्रमासाठी दिलेल्या स्पॉन्सरशिपशी संबंधित असतात. मोठ्या ब्रँड्सना KBC सारख्या लोकप्रिय कार्यक्रमाशी जोडले गेल्यामुळे आपल्या उत्पादनांची जाहिरात करण्याची आणि ग्राहकांपर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळते. त्याबदल्यात ते कार्यक्रमाच्या व्यावसायिक भागीदारीत सहभागी होऊ शकतात. काही वेळा शोमधील विशिष्ट फेऱ्या, सुविधा किंवा इतर घटकांशीही ब्रँड्स जोडलेले असू शकतात. अशा भागीदारीतून उत्पन्न मिळू शकते. मात्र, स्पॉन्सरशिपची रक्कम प्रत्येक सीझनमध्ये वेगळी असू शकते. KBC च्या सर्व करारांचे आर्थिक तपशील सार्वजनिकरीत्या उपलब्ध असतीलच असे नाही.
आजच्या डिजिटल युगात टीव्हीवरील कार्यक्रमांची लोकप्रियता केवळ छोट्या पडद्यापुरती मर्यादित राहिलेली नाही. प्रेक्षकांना कार्यक्रम ऑनलाइन पाहण्याचीही संधी मिळते. KBC चे भाग संबंधित उपलब्धतेनुसार SonyLIV सारख्या डिजिटल प्लॅटफॉर्मवर पाहता येऊ शकतात. अशा प्लॅटफॉर्मवर कार्यक्रम उपलब्ध असल्यामुळे डिजिटल प्रेक्षकांपर्यंत पोहोच वाढवता येते. डिजिटल माध्यमांमधून जाहिराती, सदस्यता योजना आणि प्रसारणाशी संबंधित व्यावसायिक करारांच्या माध्यमातून उत्पन्न निर्माण होऊ शकते. यामुळे कार्यक्रमाला टीव्हीबरोबरच ऑनलाइन माध्यमांमध्येही प्रेक्षक मिळतात. तथापि, या उत्पन्नाचा नेमका किती हिस्सा निर्माते, प्रसारणकर्ता आणि डिजिटल प्लॅटफॉर्म यांच्याकडे जातो, हे संबंधित करारांवर अवलंबून असते.
KBC शी संबंधित ‘Play Along’ या सुविधेमुळे प्रेक्षकांना उपलब्धतेनुसार मोबाईलवरून प्रश्नांची उत्तरे देत खेळात सहभागी होता येतं. यामुळे प्रेक्षक केवळ टीव्हीवर कार्यक्रम पाहत नाहीत, तर स्वतःच्या ज्ञानाची चाचणीही घेतात. अशा संवादात्मक सुविधांमुळे कार्यक्रमाबद्दलची उत्सुकता वाढू शकते आणि प्रेक्षकांचा डिजिटल प्लॅटफॉर्मवरील सहभाग टिकून राहू शकतो. प्रेक्षकांचा सहभाग वाढल्यामुळे डिजिटल माध्यमांवर जाहिराती आणि इतर व्यावसायिक संधी निर्माण होण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, Play Along सुविधेमधून KBC ला थेट किती उत्पन्न मिळते, याचे अधिकृत आकडे उपलब्ध नसल्यास त्याबाबत ठोस दावा करता येत नाही.
KBC हा केवळ प्रश्नोत्तरांचा कार्यक्रम नाही, तर अनेक वर्षांपासून प्रेक्षकांशी जोडलेला एक लोकप्रिय ब्रँड आहे. अमिताभ बच्चन यांचं व्यक्तिमत्त्व, स्पर्धकांच्या प्रेरणादायी कथा आणि कोट्यवधी रुपये जिंकण्याची संधी यामुळे या कार्यक्रमाबद्दल प्रेक्षकांमध्ये आकर्षण निर्माण होते. मोठ्या प्रेक्षकवर्गापर्यंत पोहोचण्याची संधी मिळत असल्यामुळे कंपन्यांसाठीही हा कार्यक्रम महत्त्वाचा ठरू शकतो. त्यामुळे जाहिराती आणि स्पॉन्सरशिपच्या माध्यमातून कार्यक्रमाच्या व्यावसायिक मूल्याला हातभार लागू शकतो.
KBC च्या कमाईचे गणित समजून घेताना एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घेणे आवश्यक आहे. शोचे एकूण उत्पन्न आणि प्रत्यक्ष नफा या दोन वेगवेगळ्या गोष्टी आहेत. अमिताभ बच्चन यांचे मानधन, शोच्या निर्मितीचा खर्च, तांत्रिक व्यवस्था, जाहिरात आणि प्रसिद्धीचा खर्च तसेच स्पर्धकांना दिली जाणारी बक्षिसांची रक्कम या सर्व खर्चांचा विचार केल्यानंतरच प्रत्यक्ष नफा किती आहे, हे ठरते. म्हणूनच, KBC च्या यशामागे केवळ कोट्यवधी रुपयांची बक्षिसे नसून एक मजबूत ब्रँड, मोठी प्रेक्षकसंख्या आणि उत्पन्नाचे अनेक स्रोत असलेले व्यावसायिक मॉडेलही महत्त्वाचे आहे.
