
स्वयंपाकघरात काम करताना कधीकधी दूध फाटते. मग आपण त्याचा काहीही उपयोग होणार नाही, असे समजून ओतून देतो. मात्र, आहारतज्ज्ञांच्या मते फाटलेल्या दुधामध्ये प्रथिनांचे (Proteins) प्रमाण भरपूर असते. त्याचा वापर करून तुम्ही चविष्ट पदार्थ तर बनवू शकताच, शिवाय अन्नाची नासाडीही टाळू शकता.

दूध फाटल्यावर पनीर बनवणे हा सर्वात लोकप्रिय पर्याय आहे. फाटलेल्या दुधात थोडे लिंबू पिळून ते पूर्णपणे फाडून घ्या. त्यानंतर एका सुती कपड्याने गाळून घ्या. गाळल्यानंतर उरलेल्या मिश्रणावर थोडे थंड पाणी टाका. जेणेकरून लिंबाचा आंबटपणा निघून जाईल. हा कपडा घट्ट बांधून त्यावर जड वस्तू ठेवा. यानंतर १-२ तासांत तुमचे ताजे पनीर तयार होईल.

दूध फाटल्यानंतर जे पाणी असते, त्याला इंग्रजीत Whey असे म्हणतात. यामध्ये प्रथिनांचे प्रमाण सर्वाधिक असते. चपाती किंवा पराठ्यासाठी कणीक मळताना साध्या पाण्याऐवजी या पाण्याचा वापर करा. यामुळे चपात्या फक्त मऊच होत नाहीत, तर त्या अधिक पौष्टिक आणि पचायला हलक्या होतात.

जर तुम्हाला गोड पदार्थ आवडत असतील, तर फाटलेल्या दुधाचा वापर मिठाईसाठी करा. फाटलेल्या दुधातील पाणी पूर्ण आटवून घ्या. त्यात थोडी पिठीसाखर किंवा गूळ, वेलची पूड आणि आवडीनुसार ड्राय फ्रूट्स घाला. हे मिश्रण घट्ट होईपर्यंत परता. एका ताटात पसरवून त्याच्या वड्या पाडा. घरगुती कलाकंद तयार होईल.

भाजीची ग्रेव्ही घट्ट आणि चविष्ट करण्यासाठी आपण अनेकदा क्रीम किंवा काजूची पेस्ट वापरतो. पनीर बटर मसाला, मिक्स व्हेज किंवा कोणत्याही दाट ग्रेव्हीच्या भाजीमध्ये फाटलेल्या दुधाचा साका किंवा पाणी वापरा. यामुळे भाजीला एक प्रकारचा रिचनेस (Richness) येतो. तसेच त्याची चवही दुप्पटीने वाढते.

केक किंवा पॅनकेक बनवताना अनेक रेसिपींमध्ये बटरमिल्क (ताक) वापरले जाते. जर तुम्हाला केक बनवायचा असेल, तर फाटलेले दूध हे उत्तम मॉयश्चरायझिंग एजंट म्हणून काम करते. यामुळे केक स्पंजी आणि मऊ होतो.

दूध जर नैसर्गिकरित्या फाटले असेल आणि त्याला खूप दुर्गंधी येत असेल किंवा त्याचा रंग बदलला असेल, तर मात्र त्या दूधाचा वापर टाळावा. केवळ चवीत फारसा बदल नसलेले, ताज्या स्थितीत फाटलेले दूधच वापरावे.

( डिस्क्लेमर : या आर्टिकलमध्ये देण्यात आलेली माहिती व उपाय हे सामान्य ज्ञानावर आधारित आहेत. आमचा याला दुजोरा नाही. ते अवलंबण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला जरूर घ्यावा.)