Physics Rules : रिकाम्या खोलीत आवाज का घुमतो बरं? जाणून घ्या वैज्ञानिक कारण…
Physics Behind Echo Sound : आपण जेव्हा एखाद्या रिकाम्या घरात काही बोलतो, तेव्हा आवाज भिंतींना धडकून पुन्हा तुमच्या कानांपर्यंत परत येतो. मात्र असे का होते? यामागील विज्ञान काय आहे ते सविस्तर जाणून घेऊयात.
तुम्ही अनेकदा अनुभवले असेल की, आपण जेव्हा एखाद्या नव्या आणि पूर्णपणे रिकाम्या घरात काही बोलता, तेव्हा तुमचा आवाज भिंतींना धडकून पुन्हा तुमच्या कानांपर्यंत परत येतो. कधी कधी असे वाटते की जणू खोलीच्या बाजूला लपलेली व्यक्ती तुमच्या आवाजाची नक्कल करत आहे. लहानपणी तुम्हाला हा अनुभव जादूसारखा वाटत असेल, पण विज्ञानाच्या भाषेत याला ‘इको’ म्हणजेच प्रतिध्वनी असे म्हणतात. हा भौतिकशास्त्रातील अतिशय सोपा आणि सुंदर नियम आहे. याबाबत सविस्तर माहिती जाणून घेऊयात.
ध्वनी म्हणजे आवाज प्रकाश किंवा चेंडूसारखाच वागतो. जसे तुम्ही भिंतीवर चेंडू फेकला तर तो उडून पुन्हा तुमच्याकडे येतो, त्याचप्रमाणे आपला आवाजही लहरींच्या स्वरूपात प्रवास करतो. त्यामुळे आवाज समोर भिंत किंवा इतर अडथळा आला की तो त्यावर आदळून परत येतो. मात्र तुम्हाला प्रश्न पडला असेल की, प्रतिध्वनी फक्त रिकाम्या खोल्यांमध्येच का ऐकू येतो? भरलेल्या खोलीत आवाज का ऐकू येत नाही? याची उत्तरे आपण आज जाणून घेणार आहोत
आवाज भिंतीवरून परत का येतो?
भौतिकशास्त्राचा एक सोपा नियम आहे, ज्याला परावर्तन असे म्हणतात. जेव्हा ध्वनीच्या लहरी एखाद्या कठीण पृष्ठभागावर म्हणजे काँक्रीटच्या भींतीवर आदळतो तेव्हा त्या पूर्णपणे शोषल्या न जाता परत परावर्तित होतात. यालाच प्रतिध्वनी किंवा इको म्हणतात. जसा आरशावरून प्रकाश परत येतो, तसाच कठोर भिंतीवरून आवाज परत येतो.
17.2 मीटरचे अंतर
तुम्ही हे अनुभवले असेल की, प्रत्येक खोलीत प्रतिध्वनी का ऐकू येत नाही. विज्ञानाच्या मते स्पष्ट प्रतिध्वनी ऐकण्यासाठी आपल्यामध्ये आणि भिंतीमध्ये किमान 17.2 मीटर अंतर असणे आवश्यक आहे. कारण आपला मेंदू दोन आवाजांमधील फरक तेव्हाच ओळखू शकतो जेव्हा त्यांच्या मध्ये किमान 0.1 सेकंद अंतर असते. जर खोली लहान असेल तर आवाज इतक्या पटकन परत येतो की मेंदू मूळ आवाज आणि त्याची प्रतिध्वनी यांच्यात फरक समजू शकत नाही.
रिकामी खोली विरुद्ध भरलेली खोली
रिकाम्या खोलीत भिंती सपाट आणि कठीण असतात. त्या आवाजाला चेंडूसारखा उडवून परत पाठवतात. भरलेल्या खोलीत सोफ्याचे कुशन, पडदे, कपडे आणि इतर वस्तू ध्वनी शोषक म्हणून काम करतात. या वस्तू ध्वनीलहरी स्वतःमध्ये शोषून घेतात, त्यामुळे त्या भिंतीवरून आवाज परत येत नाहीत. त्यामुळे प्रतिध्वनी पुन्हा ऐकू येण्यासाठी खोली रिकामी असणे आवश्यक आहे.
