रशियाने दिला आखाती देशांना मोठा झटका, भारताला झाला असा फायदा

Israel – Hamas war : इस्रायल आणि हमास यांच्यातील युद्धामुळे आखाती देश सध्या चर्चेचा विषय बनले आहेत. गाझावरील इस्रायलच्या सततच्या हल्ल्यांमुळे आखाती देश प्रचंड संतापले आहेत. यामुळे इतर देशांना देखील त्याचा फटका बसत आहे. यातच रशियाने आखाती देशांना मोठा धक्का दिला आहे. रशियाने चालू आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या 6 महिन्यांत भारतीय कच्च्या तेलाच्या बास्केटमध्ये 40 टक्के हिस्सा मिळवला आहे.

यावर एकेकाळी आखाती देशांची सत्ता होती. 2022 मध्ये रशिया-युक्रेन युद्धापूर्वी आखाती देशांचा वाटा खूप जास्त होता आणि रशियाचा वाटा 2 टक्केही नव्हता. जेव्हा रशियावर निर्बंध लादले गेले आणि त्याने जगाला स्वस्त कच्चे तेल देऊ केले, तेव्हा भारताने त्याचा पुरेपूर फायदा घेतला आणि झपाट्याने भारताच्या टोपलीत रशियाचा वाटा ओपेक देशांपेक्षा अधिक झाला.

भारत हा जगातील तिसरा सर्वात मोठा तेल आयातदार आणि ग्राहक आहे. सौदी अरेबियाने ऐच्छिक उत्पादनातील कपात या वर्षाच्या अखेरीपर्यंत वाढविण्याच्या निर्णयानंतर, मध्य पूर्वेतील पुरवठ्यात आणखी कपात होण्याची शक्यता आहे, ज्यामुळे भारत इतर पर्यायांचा देखील विचार करू शकतो.

गेल्या वर्षीपासून भारतात दुप्पट निर्यात

2023-24 या आर्थिक वर्षाच्या पहिल्या सहामाहीत एप्रिल ते सप्टेंबर या कालावधीत भारताने सरासरी 1.76 दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन (bpd) रशियन तेल आयात केले. तर गेल्या वर्षी याच कालावधीत ही आयात प्रतिदिन ७८०,००० बॅरल होती. गेल्या महिन्यात, रशियामधून भारताची आयात, जी जुलै आणि ऑगस्टमध्ये घसरली होती, ती वाढून 1.54 दशलक्ष बीपीडी झाली, ऑगस्टच्या तुलनेत 11.8 टक्के आणि एका वर्षाच्या आधीच्या तुलनेत 71.7 टक्क्यांनी वाढ झाली.

रशिया भारताला तेल पुरवठा करणारा सर्वोच्च देश

एप्रिल ते सप्टेंबर या कालावधीत रशिया भारताला तेल पुरवठा करणारा सर्वोच्च देश होता, त्यानंतर इराक आणि सौदी अरेबियाचा क्रमांक लागतो. एप्रिल-सप्टेंबर या कालावधीत इराक आणि सौदी अरेबियामधून भारताची आयात 12 टक्के आणि जवळपास 23 टक्क्यांनी घसरून अनुक्रमे 928,000 bpd आणि 607,500 bpd वर आली आहे. एप्रिल-सप्टेंबरमध्ये मध्य पूर्वेकडील आयात जवळपास 28 टक्क्यांनी घसरून 1.97 दशलक्ष bpd झाली, ज्यामुळे भारताच्या एकूण तेल आयातीमध्ये या क्षेत्राचा वाटा 60 टक्क्यांवरून 44 टक्क्यांवर खाली आला.

ओपेकचा वाटाही कमी झाला

अझरबैजान, कझाकस्तान आणि रशियाचा समावेश असलेल्या कॉमनवेल्थ ऑफ इंडिपेंडंट स्टेट्स (CIS) मधील तेलाचा वाटा जवळजवळ दुप्पट वाढून 43 टक्क्यांवर पोहोचला आहे, मुख्यत्वे मॉस्कोकडून जास्त खरेदीमुळे. मध्यपूर्वेकडून कमी खरेदीमुळे, भारताच्या एकूण आयातीमध्ये ओपेकचा वाटा 22 वर्षांतील सर्वात कमी झाला. ऑर्गनायझेशन ऑफ द पेट्रोलियम एक्सपोर्टिंग कंट्रीज (OPEC) च्या सदस्यांचा हिस्सा, प्रामुख्याने मध्य पूर्व आणि आफ्रिकेतील, एप्रिल ते सप्टेंबरमध्ये 46 टक्क्यांपर्यंत घसरला, जो एका वर्षापूर्वी सुमारे 63 टक्के होता.