GK : कच्च्या तेलापासून काय काय बनतं ? डायरेक्ट वापर का नाही शक्य ?

Crude Oil Products : इराण, इस्रायल आणि अमेरिका यांच्यात युद्ध पेटल्यामुळे मध्य पूर्वेत मोठा तणाव आहे. या संघर्षाचा मुळे कच्च्या तेलाच्या पुरवठ्यावरही परिणाम झाला आहे. कच्चं तेल हे आधुनिक जीवनासाठी एक अत्यावश्यक वस्तू आहे. मात्र, त्याचं प्रचंड महत्त्व असूनही, नैसर्गिक स्वरूपात असलेलं कच्चं तेल व्यावहारिकदृष्ट्या निरुपयोगी आहे. कच्च्या तेलापासून बनवली जाणारी विविध उत्पादन आणि नैसर्गिक स्वरूपात त्याचा वापर का करता येत नाही याबद्दल जाणून घेऊया.

कच्च्या तेलापासून काय काय बनतं ?

कच्चं तेल म्हणजे रसायनांचा एक अनमोल खजिना आहे. शुद्धीकरण कारखान्यांमध्ये प्रक्रिया झाल्यावर, ते तेल वेगवेगळ्या घटकांमध्ये विभागले जाते. प्रत्येक घटकाचा उपयोग एक विशिष्ट उत्पादन बनवण्यासाठी केला जातो. आपण दररोज या उत्पादनांवर अवलंबून असतो. सर्वात स्वच्छ प्रकार म्हणजे इंधन. पेट्रोल, डिझेल, केरोसीन, जेट इंजिन आणि एलपीजी हे सर्व कच्च्या तेलापासून बनवले जातात.

ही इंधनं वाहनं, विमाने आणि घरं चालवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाची असतात. शुद्धीकरणाशिवाय, यापैकी कोणतेही उत्पादन वापरण्यायोग्य नसतं. तसेच इंधनाव्यतिरिक्त, कच्च्या तेलाचा उपयोग प्लॅस्टिक आणि रबर बनवण्यासाठीही केला जातो. बाटल्या, खेळणी, टायर आणि पाईप्स यांसारख्या दैनंदिन वस्तू पेट्रोलियम-आधारित रसायनं वापरून बनवली जातात. खरं तर, आपल्या नजरेस पडणाऱ्या बहुतेक कृत्रिम वस्तूंचा कच्च्या तेलाशी कोणत्या ना कोणत्या प्रकारे संबंध असतो.

याव्यतिरिक्त, पॉलिस्टर किंवा नायलॉनचे कपडे, भिंतीचा रंग, डिटर्जंट, मेणबत्त्या आणि अगदी शू पॉलिश या गोष्टीसुद्धा शुद्ध केलेल्या पेट्रोलियम उत्पादनांपासून बनवले जातात. आश्चर्याची गोष्ट म्हणजे, कच्च्या तेलाचा सौंदर्यप्रसाधनांशीही घनिष्ठ संबंध असतो. लिपस्टिक, मस्कारा, फाउंडेशन, परफ्यूम आणि पेट्रोलियम जेली यांसारखी उत्पादने ही त्यांचा पोत आणि स्थिरतेसाठी पेट्रोलियमपासून मिळवलेल्या पदार्थांवर अवलंबून असतात.

डायरेक्ट का नाही वापरता येत ?

पण कच्चं तेल हे त्याच्या मूळ स्वरूपात वापरता येत नाही. त्यामागचं पहिलं कारण म्हणजे, ते हायड्रोकार्बन्सचं एक जटिल मिश्रण असतं. याचा अर्थ असा की, त्यात अनेक वेगवेगळी संयुगे किंवा कंपाउंड्स एकमेकांत मिसळलेली असतात. ते उपयुक्त बनवण्यासाठी, फ्रॅक्शनल डिस्टिलेशन नावाच्या शुद्धीकरण प्रक्रियेद्वारे त्यांना वेगळे करणे आवश्यक असते. शिवाय, कच्च्या तेलामध्ये सल्फर, नायट्रोजन, ऑक्सिजन आणि जड धातूंसारख्या अशुद्धी असतात. जर ते डायरेक्ट वापरलं तर या अशुद्धींमुळे इंजिनचं नुकसान होऊ शकतं.

दुसरी मोठी समस्या म्हणजे ज्वलन. कच्चं तेल हे व्यवस्थित जळत नाही. त्यामुळे प्रचंड धूर आणि हानिकारक उत्सर्जन होते, ज्यामुळे ते आधुनिक इंजिन किंवा घरगुती वापरासाठी अयोग्य ठरते. शिवाय, कच्चं तेल अत्यंत चिकट असतं आणि सहज वाहत नाही. यामुळे त्यावर प्रक्रिया केल्याशिवाय इंधन प्रणाली किंवा पाइपलाइनमधून त्याची वाहतूक करणं हे अतिशय अवघड ठरतं.