PM Modi@8: ‘अच्छे दिन’ च्या आश्वासनापासून ते ‘आत्मनिर्भर भारता’ च्या घोषणेपर्यंत मोदी सरकारचा प्रवास कसा आहे?

PM Modi@8: ‘अच्छे दिन’ च्या आश्वासनापासून ते ‘आत्मनिर्भर भारता’ च्या घोषणेपर्यंत मोदी सरकारचा प्रवास कसा आहे?
‘अच्छे दिन’ च्या आश्वासनापासून ते ‘आत्मनिर्भर भारता’ च्या घोषणेपर्यंत मोदी सरकारचा प्रवास कसा होता?
Image Credit source: tv9

पंतप्रधान मोदींनी आपल्या सरकारच्या कार्यकाळात अनेक ऐतिहासिक निर्णय घेतले आहेत. प्रथम कोरोना महामारी आणि नंतर रशिया-युक्रेन युद्धामुळे जगभरात आर्थिक मंदीची भीती वाढली आहे. केवळ भारतातच नव्हे तर जगभरात महागाई वाढत आहे. अशा परिस्थितीत देशाची अर्थव्यवस्था रुळावर ठेवणे हे मोठे आव्हान आहे. पुढील दोन वर्षे पंतप्रधान मोदींना या सर्व आव्हानांचा सामना करावा लागणार आहे.

दादासाहेब कारंडे

|

May 25, 2022 | 11:18 PM

देशात मोदी सरकार स्थापन होऊन आठ वर्षे पूर्ण झाली आहेत. या 8 वर्षांत देशात खूप काही बदलले आहे. भारताचा जीडीपी जवळपास दुप्पट (Double) झाला आहे. सामान्य माणसाची सरासरी कमाई (PAR CAPITA INCOME) देखील जवळपास दुप्पट झाली आहे. महागाई प्रचंड वाढली आहे. महागाईबाबत लोकांच्या विचारसरणीत मोठा बदल झाला आहे. आता लोक पूर्वीप्रमाणे महागाईविरोधात रस्त्यावर उतरत नाहीत. केंद्रात आठ वर्षे पूर्ण होत असताना मोदी सरकार आणि भाजप देशभरात मोठ्या उत्सवाची तयारी करत आहेत. हा उत्सव संपूर्ण पंधरवडा म्हणजेच १५ दिवस चालणार आहे. यावेळी मोदी सरकारचे मंत्री त्यांच्या सरकारचे मोठे यश लोकांपर्यंत पोहोचवतील. विरोधक याकडे 2024 च्या लोकसभा निवडणुकीची तयारी (Election preparations) म्हणून पाहत आहेत. सरकारकडून सादर करण्यात येत असलेल्या आकडेवारीवरून देश खूप मजबूत आणि विकासाच्या मार्गावर वेगाने धावत असल्याचे दिसून येते, परंतु अनेक प्रकरणांमध्ये वास्तव सरकारने केलेल्या दाव्यांपेक्षा वेगळे आहे. प्रचाराच्या या गोंगाटात सर्वसामान्यांना हे ठरवणे फार कठीण झाले आहे की हा खरोखर उत्सवाचा प्रसंग आहे की नाही? अशा परिस्थितीत ‘अच्छे दिन’ च्या आश्‍वासनांपासून ते ‘आत्मनिर्भर भारत’ च्या घोषणेपर्यंतच्या आठ वर्षांच्या मोदी सरकारचा प्रवास कसा होता, याचे विश्लेषण (Analysis) करणे आवश्यक आहे.

हादरवणारी अर्थव्यवस्था

मोदींनी सत्तेची सूत्रे हाती घेतल्यानंतर अर्थव्यवस्थेत कमालीची सुधारणा झाली आहे यात शंका नाही. मोदी पंतप्रधान झाले तेव्हा भारताचा जीडीपी 112 लाख कोटी रुपये होता. आज भारताचा जीडीपी 232 लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त आहे. भारत ही जगातील सहावी सर्वात मोठी अर्थव्यवस्था आहे. पण कोरोना काळापासून अर्थव्यवस्था सतत अडचणीत आली आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी 2025 पर्यंत भारताचा GDP 5 ट्रिलियन डॉलरपर्यंत पोहोचवण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. सध्याची परिस्थिती पाहता हे लक्ष्य गाठणे फार कठीण आहे. एखाद्या देशात व्यवसाय करण्यासाठी आणि त्याचे चलन मजबूत ठेवण्यासाठी, परकीय चलनाचा साठा खूप महत्वाचा आहे. मोदी सरकारच्या आठ वर्षात देशाच्या परकीय चलनाच्या गंगाजळीत अडीच पट वाढ झाली आहे. सध्या देशात 45 लाख कोटी रुपयांपेक्षा जास्त परकीय चलनाचा साठा आहे. मात्र, गेल्या काही आठवड्यांपासून त्यात सातत्याने घट होत आहे. मात्र यासोबतच मोदी सरकारच्या कार्यकाळात विदेशी कर्जही प्रचंड वाढले आहे. या कालावधीत भारतावरील विदेशी कर्ज दरवर्षी सरासरी 25 अब्ज डॉलरने वाढले आहे. मोदी सरकारच्या आधी देशावर 409 अब्ज डॉलरचे विदेशी कर्ज होते. हे आता दीड पट म्हणजे सुमारे $615 अब्ज इतके वाढले आहे.

मेक इन इंडियाची जादू चालली नाही

पंतप्रधान मोदींनी देशव्यापी स्तरावर उत्पादन क्षेत्राचा विकास करण्याच्या उद्देशाने 25 सप्टेंबर 2014 रोजी मेक इन इंडिया सुरू केली. जगभरातील कंपन्यांना स्वतःची उत्पादने भारतात बनवण्यासाठी आणि भारतात बनवलेली उत्पादने जगाला पाठवण्यासाठी प्रेरित करणे हा त्याचा उद्देश होता. मात्र, डळमळीत अर्थव्यवस्थेमुळे अपेक्षित यश मिळाले नाही. परकीय गुंतवणुकीची अनेक आश्वासने देण्यात आली मात्र आश्वासनांनुसार गुंतवणूक आली नाही. मेक इन इंडिया अंतर्गत मोबाईल निर्मितीच्या बाबतीत भारत पहिल्या क्रमांकाचा देश बनला असला तरी, अमेरिकन कंपन्यांनंतर जनरल मोटर्स, हार्ले डेव्हिड्स, फोर्डने भारतातून आपले पाऊल मागे घेतले आहे.

आयात निर्यातीपेक्षा अजूनही अधिकच आहे

खरे तर मेक इन इंडियाचा उद्देश आयात कमी करणे आणि निर्यातीला प्रोत्साहन देणे हा होता. मात्र हे उद्दिष्ट साध्य करण्यात ही योजना पूर्णपणे यशस्वी झाली नाही. भारत अजूनही निर्यातीपेक्षा जास्त आयात करतो. गेल्या 8 वर्षांत भारताची निर्यात 10 लाख कोटी रुपयांनीही वाढलेली नाही. अधिकृत आकडेवारीनुसार, २०२०-२१ या आर्थिक वर्षात भारताने २९२ अब्ज डॉलरची निर्यात केली. २०२१-२२ मध्ये निर्यातीचा आकडा मोठ्या वाढीसह ४१८ अब्ज डॉलरवर पोहोचला आहे. 23 मार्च रोजी देशाने 400 अब्ज डॉलरचा निर्यातीचा आकडा ओलांडला होता… आकडेवारीनुसार, 2021-22 या वर्षात भारताची आयातही $610 अब्ज डॉलरच्या सर्वोच्च पातळीवर पोहोचली आहे.

सामान्य माणसाचे उत्पन्न किती वाढले?

मोदी सरकारच्या काळात सर्वसामान्यांच्या उत्पन्नात मोठी वाढ झाल्याचा दावा केला जात आहे. मोदी सरकारच्या आधी सामान्य माणसाचे वार्षिक उत्पन्न 80 हजार रुपयांपेक्षा कमी होते. आता ते 1.50 लाखांपेक्षा जास्त आहे. पण सत्य हे आहे की भारतात अजूनही 80 कोटींहून अधिक लोक गरीब आहेत. कोरोनाच्या काळात देशातील 80 कोटी लोकांना मोफत रेशन देण्यात आल्याचा दावा खुद्द सरकारनेच अनेकदा केला आहे. असे म्हटले जाते की, भारतातील सर्वात श्रीमंत असलेले एक टक्के लोक देशाच्या उत्पन्नाच्या 22 टक्के कमावतात. दुसरीकडे एकूण लोकसंख्येपैकी निम्मी (50%) केवळ 13 टक्के उत्पन्न कमावते. भारतातील प्रौढ लोकसंख्येचे सरासरी उत्पन्न 2,04,200 रुपये आहे. देशातील निम्मी लोकसंख्या 53,610 रुपये कमवते तर सर्वात वरच्या 10 टक्के लोकसंख्येच्या 20 पट 11,66,520 रुपये कमावतात. अशा स्थितीत दरडोई उत्पन्न वाढण्याचा दावा म्हणजे निव्वळ आकड्यांचा खेळ आहे.

सरकारी नोकऱ्या कुठे आहेत?

लोकांना नोकऱ्या देण्याबाबत मागील सरकारांचा रेकॉर्ड फारसा चांगला नव्हता. पण मोदी सरकारच्या काळात लोकांच्या नोकऱ्या गेल्याचे सर्व रेकॉर्ड मोडीत निघाले आहेत. सेंटर फॉर मॉनिटरिंग इंडियन इकॉनॉमी (CMIE) या बेरोजगारीच्या आकडेवारीचा मागोवा घेणाऱ्या संस्थेच्या म्हणण्यानुसार, सध्या देशात सुमारे ४० कोटी लोकांना रोजगार आहे. त्याचवेळी मोदी सरकार येण्यापूर्वी ४३ कोटी लोकांना रोजगार होता.

शिक्षणाचा टक्का वाढला का?

अनेक मुलींना दहावीपेक्षा जास्त शिक्षण घेता येत नाही. त्याच वेळी, 10 पैकी 5 पुरुष आहेत जे दहावीनंतर शिक्षण सोडत आहेत. मोदी सरकारने शालेय शिक्षण व्यवस्था मजबूत करण्यावर इतका भर दिला नाही जितका उच्च शिक्षणावर आहे. मोदी सरकारमध्ये मेडिकल कॉलेज आणि एमबीबीएसच्या जागा या दोन्हींमध्ये वाढ झाली आहे. देशात 596 वैद्यकीय महाविद्यालये आहेत, ज्यामध्ये एमबीबीएसच्या 88 हजारांहून अधिक जागा आहेत.

आरोग्य सेवेचा विस्तार किती?

कोणत्याही देशासाठी मजबूत आरोग्य पायाभूत सुविधा असणे किती महत्त्वाचे आहे हे कोरोनाने सांगितले. मोदी सरकारच्या काळात आरोग्य बजेटमध्ये 130 टक्क्यांहून अधिक वाढ झाली आहे. आरोग्यासाठी सरकारने यंदा साडे ८६ हजार कोटी रुपयांपेक्षा जास्त बजेट ठेवले आहे. मोदी सरकारमध्ये डॉक्टरांची संख्या ४ लाखांहून अधिक वाढली आहे. गेल्या वर्षी डिसेंबरमध्ये सरकारने लोकसभेत सांगितले होते की नोव्हेंबर 2021 पर्यंत देशात 13.01 लाख अॅलोपॅथी रुग्ण आहेत. याशिवाय ५.६५ लाख आयुर्वेदिक डॉक्टर आहेत. त्यानुसार, दर 834 लोकांमागे एक डॉक्टर आहे.

शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवण्याचे आश्वासन?

मोदी सरकारने कोरोनाच्या काळातच घाईघाईने तीन कृषी कायदे केले. याविरोधात शेतकऱ्यांनी सुमारे वर्षभर आंदोलन केले. पराभवानंतर सरकारला हे तीन कायदे मागे घ्यावे लागले. एमएसपीलाही शेतकऱ्यांचा विरोध होता. आकडेवारीनुसार, मोदी सरकारच्या काळात गव्हाच्या एमएसपीमध्ये प्रति क्विंटल 665 रुपये आणि तांदळावर 630 रुपयांची वाढ झाली आहे. मोदी सरकारने २०२२ पर्यंत शेतकऱ्यांचे उत्पन्न दुप्पट करण्याचे आश्वासन दिले होते. 2022 ची आकडेवारी अजून आलेली नाही. पण, अर्थसंकल्पीय अधिवेशनात कृषीविषयक संसदीय समितीने आपला अहवाल लोकसभेत मांडला होता. या अहवालात असे सांगण्यात आले की 2018-19 मध्ये शेतकऱ्यांचे मासिक उत्पन्न 10,248 रुपये आहे, यानुसार शेतकऱ्यांचे मासिक उत्पन्न 6,426 रुपये आहे.

गगनाला भिडणारी महागाई

मोदी सरकारमध्ये महागाई प्रचंड वाढली’ असा नारा दिला होता. महागाईने मे 2014 पासून विक्रमी पातळी गाठली आहे. पेट्रोल – डिझेलचे दर भडकले आहेत. 8 वर्षात पेट्रोलच्या दरात 30 रुपयांहून अधिक तर डिझेलच्या दरात 40 रुपयांहून अधिक वाढ झाली आहे. गॅस सिलिंडरच्या दरातही झपाट्याने वाढ झाली आहे. मोदी सरकारपूर्वी अनुदानित सिलिंडर ४१४ रुपयांना मिळत होता. आता सिलिंडरची किंमत 10४० रुपयांपर्यंत पोहोचली आहे. आठ वर्षांत पिठाच्या किमतीत ४८%, तांदळाच्या ३१%, दुधाच्या ४०% आणि मीठाच्या किमतीत ८ वर्षांत ३५% वाढ झाली आहे. चांगली गोष्ट म्हणजे महागाईबाबत मोदी सरकारच्या विरोधात जनआंदोलन झाले नाही. आधी कोरोना महामारी आणि नंतर रशिया-युक्रेन युद्धामुळे जगभरात आर्थिक मंदीची भीती वाढली आहे. केवळ भारतातच नव्हे तर जगभरात महागाई वाढत आहे. अशा परिस्थितीत देशाची अर्थव्यवस्था रुळावर ठेवणे हे मोठे आव्हान आहे. पुढील दोन वर्षे पंतप्रधान मोदींना या सर्व आव्हानांचा सामना करावा लागणार आहे.

(लेखक ज्येष्ठ पत्रकार आहेत, लेखात व्यक्त केलेले विचार त्यांचे वैयक्तिक आहेत)

हे सुद्धा वाचा

Follow us on

Related Stories

Most Read Stories

Click on your DTH Provider to Add TV9 MARATHI

राज्य चुनें