भारतातील अनोखं मंदिर, जेथील प्रसाद घरी नेण्यावर आहे बंदी, महिला दिला जात नाही प्रसाद, 300 वर्षांची अनोखी परंपरा
भारतातील असं एक मंदिर जिथे देव-देवता नसून देखील तिथे फक्त मातीच्या हत्तींची पूजा करण्यासाठी लोक येतात. महिलांसाठी आहेत कडक नियम. 300 वर्षांपासून सुरु आहे अनोखी परंपरा.
भारतात अनेक प्राचीन आणि अनोख्या परंपरा पाहायला मिळतात. झारखंडमधील जमशेदपूरजवळ असलेल्या दलमा डोंगररांगांमध्ये असेच एक अनोखे मंदिर आहे. या मंदिराचे नाव हाथी खेदा ठाकूर मंदिर असे आहे. या मंदिराचे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे कोणत्याही देवी-देवतेच्या मूर्तीची पूजा केली जात नाही, तर मातीच्या हत्तींची पूजा केली जाते. गेल्या सुमारे 300 वर्षांपासून ही परंपरा श्रद्धेने जपली जात आहे.
स्थानिक लोकांच्या मान्यतेनुसार, अनेक वर्षांपूर्वी दलमा जंगल परिसरात जंगली हत्तींचा मोठा त्रास होता. हत्तींचे कळप रात्रीच्या वेळी गावांमध्ये घुसून शेतातील पिकांचे नुकसान करत असत. गावकरी ढोल वाजवून आणि मशाली पेटवून हत्तींना दूर ठेवण्याचा प्रयत्न करत होते. मात्र, तरीही हत्तींचा त्रास कमी होत नव्हता.
अशा परिस्थितीत गावातील ज्येष्ठ मंडळींच्या सल्ल्याने ग्रामस्थांनी मातीचे हत्ती तयार करून त्यांची पूजा करण्यास सुरुवात केली. त्यानंतर हत्तींचे हल्ले कमी झाल्याची स्थानिकांची श्रद्धा आहे. स्थानिक भाषेत ‘खेदा’ या शब्दाचा अर्थ हाकलणे किंवा दूर पळवणे असा होतो.
मंदिरात फक्त मातीचे हत्ती
या मंदिराचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे येथे संगमरवर, धातू किंवा दगडाच्या देवी-देवतांच्या मूर्ती नाहीत. मंदिराच्या परिसरात वेगवेगळ्या आकारांचे मातीचे हत्ती पाहायला मिळतात. भाविक आपली मनोकामना पूर्ण होण्यासाठी येथे येतात आणि नवस पूर्ण झाल्यानंतर मातीचा हत्ती अर्पण करतात. याशिवाय नारळ, अगरबत्ती, दिवा आणि चुनरी अर्पण करण्याचीही परंपरा आहे.
प्रसादाबाबत आहेत कठोर नियम
या मंदिरातील प्रसादासंदर्भातील नियमही विशेष चर्चेत असतात. स्थानिक परंपरेनुसार, मंदिरात अर्पण केलेला प्रसाद महिलांना दिला जात नाही. तसेच मंदिरात मिळणारा प्रसाद तेथेच ग्रहण करावा लागतो. तो घरी घेऊन जाण्याची परवानगी नसल्याची स्थानिक मान्यता आहे.
मकर संक्रांतीला असते भाविकांची गर्दी
मकर संक्रांत, चैत्र महिना आणि स्थानिक आदिवासी सणांच्या काळात या मंदिरात मोठी गर्दी होते. याशिवाय दर मंगळवार आणि रविवारीही भाविक दर्शनासाठी येतात. विशेष म्हणजे, आजही दलमा जंगल परिसरात जंगली हत्तींचा वावर आहे.
टीप : या बातमीतील माहिती स्थानिक लोकमान्यता, धार्मिक परंपरा आणि उपलब्ध वृत्तांवर आधारित आहे. मंदिरातील प्रथा आणि नियम हे स्थानिक मान्यतांचा भाग आहेत.
