भारत AI मध्ये आघाडीवर; आव्हानांना तोंड देण्यासाठी सरकार सज्ज – अश्विनी वैष्णव

Ashwini vaishnaw ai

Image Credit source: Google

केंद्रीय माहिती आणि तंत्रज्ञान मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी एआयवर भाष्य केले आहे. अश्विनी वैष्णव म्हणाले की, भारत संपूर्ण कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) परिसंस्थेवर काम करत आहे. सध्याची स्पर्धा जगातील आघाडीच्या देशांमध्ये आहे. स्वित्झर्लंडच्या दावोस येथे झालेल्या जागतिक आर्थिक मंचात (डब्ल्यूईएफ) चर्चेदरम्यान, आयएमएफच्या व्यवस्थापकीय संचालक क्रिस्टलिना जॉर्जिएवा यांनी एआयसाठी देशांच्या तयारीचा एक नवीन निर्देशांक जाहीर केला. यावेळी, जगातील देश तीन गटात विभागले गेले. परिवर्तनाचे नेतृत्व करणारे, फक्त निरीक्षण करणारे आणि परिवर्तनाची माहिती नसलेले. अमेरिका, डेन्मार्क आणि सिंगापूर या यादीत अव्वल स्थानावर असताना, सौदी अरेबियासारख्या उदयोन्मुख बाजारपेठांसह भारत दुसऱ्या गटात आला. आयटी क्षेत्रातील भारताच्या वाढत्या गुंतवणुकीचे कौतुक झाले असले तरी, त्याचा समावेश अव्वल गटात करण्यात आला नाही.

AI मध्ये भारताला कमी लेखू नये – वैष्णव

केंद्रीय मंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी आयएमएफच्या क्रमवारीवर बोलताना म्हटले की, भारत दुसऱ्या गटात नाही तर पहिल्या गटात आहे. एआयमध्ये भारत जगातील आघाडीच्या देशांच्या पहिल्या गटात आहे आणि भारताला कमी लेखू नये. भारताच्या धोरणाचे स्पष्टीकरण देताना मंत्री म्हणाले की, देश एकाच वेळी पाच प्रमुख एआय आर्किटेक्चर लेयर्सवर काम करत आहे. अॅप्लिकेशन, मॉडेल, चिप, पायाभूत सुविधा आणि वीज. भारत या सर्व क्षेत्रात उल्लेखनीय प्रगती करत आहे आणि ती फक्त एकाच पातळीपुरती मर्यादित नाही. आमच्या एआय क्षमता देशाच्या आर्थिक भविष्याला आणखी बळकटी देतील.

पुढे बोलताना अश्विनी वैष्णव म्हणाले की, तंत्रज्ञान मोठ्या मॉडेल्सकडे धावत नाही तर व्यावहारिकतेकडे धावत आहे. भारताचा खरा फायदा एआयच्या योग्य वापरात आहे. मोठे एआय मॉडेल्स तयार करून फायदा मिळवता येत नाही, तर केवळ व्यवसाय आणि दैनंदिन समस्या सोडवण्यासाठी त्यांचा वापर करूनच फायदा मिळवता येतो. भारत 20 ते 50 अब्ज पॅरामीटर्ससह बुद्धिमान मॉडेल्सचा एक व्यापक संच विकसित करत आहे, जे कृषी, आरोग्य आणि शिक्षण यासारख्या क्षेत्रात उत्पादकता वाढवण्यासाठी आधीच लागू केले जात आहेत.

एआय विचारल्यावर अचूक उत्तरे देते. स्टॅनफोर्ड विद्यापीठातील डेटाचा हवाला देताना अश्विनी वैष्णव म्हणाले की, भारत इतरांचे अनुसरण करण्याऐवजी एआयच्या क्षेत्रात स्वतःचा स्वतंत्र मार्ग तयार करत आहे. एआय प्रवेशात भारत जगात तिसऱ्या क्रमांकावर आहे आणि एआय प्रतिभेच्या बाबतीत दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. पुढील महिन्यात भारतात एक प्रमुख एआय शिखर परिषद होणार आहे. येथे भारत एआयच्या क्षेत्रात व्यापक, सुरक्षित तंत्रज्ञानाचे प्रदर्शन करेल. भारत अमेरिका – चीनपेक्षा मागे राहण्याऐवजी जागतिक एआय वादात एक नवीन शक्ती म्हणून उदयास येण्यास तयार आहे असंही वैष्णव यांनी म्हटलं आहे.

भारताच्या एआय स्टॅकचे 5 स्तर

ॲप्लिकेशन स्तर: एआय वास्तविक जगात मूल्य निर्माण करते

• एआय स्टॅकचा सर्वात वरचा स्तर, नागरिक आणि उद्योगांच्या सर्वात जवळ
• भारताची रणनीती लोकसंख्येच्या पातळीवर एआयच्या प्रसारावर लक्ष केंद्रित करते -> व्यापक वापराद्वारे मूल्य प्राप्त होते
• कृषी, आरोग्यसेवा, शिक्षण, उत्पादन, प्रशासनावर परिणाम

मॉडेल स्तर: ॲप्लिकेशन्समागील मेंदू

• एआय मॉडेल्स बुद्धिमत्ता आणि निर्णयक्षमतेला शक्ती देतात -> ॲप्लिकेशन्सना चालना देतात
• अत्याधुनिक मॉडेल्सनी एआयची क्षमता दाखवली, परंतु ती संगणकीय शक्ती आणि भांडवलाच्या दृष्टीने खर्चिक होती
• ओपन-सोर्स मॉडेल्समुळे खर्च आणि प्रवेशातील अडथळे कमी झाले
• भारताची मॉडेल्स भारतीय भाषा, क्षेत्रे आणि नियमांसाठी स्थानिकीकरण सक्षम करतात
• सार्वभौम मॉडेल्स -> डेटा सुरक्षा, सांस्कृतिक सुसंगतता, सामरिक स्वायत्तता

चिप/कॉम्प्युट स्तर: एआय चालवणाऱ्या चिप्स

• कॉम्प्युटमुळे एआय मॉडेल्सचे प्रशिक्षण आणि अनुमान शक्य होते -> जीपीयू, टीपीयू, एनपीयू, इत्यादी.
• स्टार्टअप्स आणि संशोधकांसाठी परवडणारे आणि सुलभ कॉम्प्युट आवश्यक
• राष्ट्रीय मोहिमांअंतर्गत अनुदानित जीपीयू प्रवेशामुळे एआय विकासाचे लोकशाहीकरण होते
  (38000+ जीपीयू जागतिक सरासरीच्या 1/3 किमतीत)
• भारतात चिप विकास क्षमता निर्माण करण्यासाठी सेमीकंडक्टर फॅब्स आणि एटीएमपी युनिट्स

डेटा सेंटर स्तर: डिजिटल पायाभूत सुविधांचा कणा

• डेटा सेंटर्स एआय मॉडेल्स, डेटा आणि कॉम्प्युट संसाधने होस्ट करतात
• मोठ्या प्रमाणावरील गुंतवणुकीमुळे देशांतर्गत डेटा-सेंटर क्षमता विस्तारत आहे (आतापर्यंत गुगल, मायक्रोसॉफ्ट आणि ॲमेझॉनसारख्या दिग्गजांकडून $७० अब्ज)
• नवकल्पनांमुळे कूलिंग, पाण्याची कार्यक्षमता आणि ऊर्जेचा वापर सुधारत आहे
• डिजिटल सार्वभौमत्व मजबूत करते आणि उच्च-मूल्याचे रोजगार निर्माण करते

ऊर्जा स्तर: मोठ्या प्रमाणावर एआयला ऊर्जा पुरवणे (शांती कायदा)

• एआय पायाभूत सुविधांसाठी विश्वसनीय, चोवीस तास ऊर्जेची मागणी असते
• एआय आणि डेटा-सेंटरच्या विस्तारामुळे विजेची गरज वेगाने वाढत आहे
• नूतनीकरणक्षम ऊर्जा आवश्यक आहे, परंतु २४×७ एआय कामाच्या भारासाठी ती अखंडित नाही
• अणुऊर्जा स्वच्छ, स्थिर बेसलोड ऊर्जा प्रदान करते
• शांती कायदा -> लहान मॉड्यूलर आणि मायक्रो रिॲक्टर्स, सार्वजनिक-खाजगी भागीदारी आणि परदेशी गुंतवणुकीद्वारे अणुऊर्जा-आधारित एआय पायाभूत सुविधा