चीननंतर आता भारत स्वत:चा जागतिक मोबाईल ब्रँड बनवणार ?,स्वीडीश उद्योजकाने वर्तवले भविष्य…

जगातील प्रत्येक देशाने, मोठ्या प्रमाणावर ग्राहक उपयोगी इलेक्ट्रॉनिक्सचे उत्पादन केले आहे, या देशांनी स्वतःचे जागतिक दर्जाचे ब्रँड निर्माण केले आहेत. जपान, कोरिया, चीनने या क्षेत्रात मोठे यश मिळवले आहे. आपण चीनमध्ये जवळपास एक दशक राहिल्यामुळे ही प्रक्रिया आपण प्रत्यक्ष पाहिली आहे.आता पुढचा क्रमांक भारताचा आहे. आज भारत जगातील दुसऱ्या क्रमांकाचा स्मार्टफोन उत्पादक देश आहे. जगातील सर्वात मोठी युवा लोकसंख्या आणि अत्यंत सक्षम सॉफ्टवेअर कौशल्यसंपन्न मनुष्यबळ भारताकडे आहे. मात्र, अजून भारताचा स्वतःचा जागतिक ग्राहक इलेक्ट्रॉनिक्स ब्रँड नाही. पण हे चित्र लवकरच बदलणार आहे. प्रश्न केवळ इतकाच आहे की ते कधी आणि कशा प्रकारे घडणार आहे.

याचे उत्तर आहे – संशोधन आणि विकास (R&D). खरे संशोधन आणि विकास म्हणजे उत्पादनाची रचना, अभियांत्रिकी आणि सातत्याने सुधारणा करण्याची अंतर्गत क्षमता. याच गोष्टी एखाद्या कंपनीला दीर्घकाळ टिकवून ठेवतात. मोबाईल निर्मिती कंपनी Nothing ने ही क्षमता निर्माण केली आहे आणि ती जगभरातील लाखो ग्राहकांपर्यंत पोहोचवली आहे. आता ती भारतात आणून शंभरपट वाढवण्याची संधी आहे.

आपण भारतीय नाही. आपण एक स्वीडिश नागरिक आहोत. मी चीनमध्ये आठ वर्षे घालवली आहेत आणि लंडनमधून ही कंपनी चालवतो. मग मला याचं काय पडलं आहे? कारण मी हा बदल एकदा प्रत्यक्ष अनुभवला आहे. मला माहीत आहे की यासाठी काय लागते. आणि आम्ही आधीच त्या हरवलेल्या घटकांची उभारणी केली आहे. आम्हाला वाटते की आम्ही भारताचे भागीदार होऊ शकतो. म्हणूनच आम्ही CMF ला Nothing पासून वेगळे करून स्वतंत्र भारतीय कंपनी बनवत आहोत – भारतीय बहुसंख्य मालकीची, भारतात मुख्यालय असलेली, स्वतःची टीम आणि R&D असलेली. Nothing भागधारक आणि भागीदार म्हणून राहील. CMF भारतीय कंपनी बनेल.

आम्ही हे आधी पाहिले आहे

२०१५ मध्ये मागे गेला तर त्यावेळी भारतीय ब्रँड देशातील जवळपास निम्मे स्मार्टफोन विकत होते. त्यापैकी एक ब्रँड काही काळासाठी Samsung पेक्षाही अधिक विक्री करणारा ठरला होता. ते काहीतरी मोठे घडण्याची सुरुवात वाटत होती असे वाटते..

पण तसे झाले नाही.

दोन वर्षांतच परदेशी ब्रँड बाजारात आले आणि त्यांनी भारतीय ब्रँड्सकडे नसलेली गोष्ट म्हणजे खरे अभियांत्रिकी कौशल्य आणले. दरवर्षी अधिक चांगला फोन, नवीन कॅमेरा प्रणाली, अधिक प्रभावी सॉफ्टवेअर समाकलन आणि उत्तम डिझाइन. त्याउलट अनेक स्थानिक ब्रँड तयार डिझाइन घेऊन फक्त मागील कव्हर आणि लोगो बदलत होते. २०२५ पर्यंत एकेकाळी आघाडीवर असलेल्या या ब्रँड्सचा बाजारातील हिस्सा १% पेक्षाही कमी राहिला. आज पुन्हा एक संधी निर्माण झाली आहे आणि नवीन ब्रँड्स त्यात प्रवेश करत आहेत. मात्र २०१५ ने शिकवलेला धडा असा की खरी कसोटी नंतर येते. जेव्हा संधीची खिडकी बंद होते, तेव्हा फक्त उत्पादन उरते. आणि त्या वेळी उत्तम अभियांत्रिकी असलेला फोनच जिंकतो.

“खरे R&D” म्हणजे नेमके काय?

अनेक ब्रँड्स स्वतःला R&D आधारित म्हणवतात, त्यामुळे स्पष्ट सांगतो. खऱ्या R&D चे पाच मोजता येणारे निकष आहेत.

फोनची रचना, साहित्य, उष्णता व्यवस्थापन आणि टिकाऊपणा कोण विकसित करते?

कॅमेरा सेन्सरची निवड आणि इमेजिंग प्रणाली कोण तयार करते?

ऑपरेटिंग सिस्टीम कोण लिहिते, सांभाळते आणि दीर्घकालीन अद्यतनांची जबाबदारी घेते?

डिझाइन बदलल्यावर अँटेना पुन्हा ट्यून आणि प्रमाणित कोण करते?

डिस्प्ले, चिपसेट आणि कॅमेरा मॉड्यूल यांसाठी पुरवठादारांसोबत प्रत्यक्ष सह-अभियांत्रिकी कोण करते?

या प्रश्नांची प्रामाणिक उत्तरे जर “आमचा उत्पादन भागीदार” अशी असतील, तर तो ब्रँड प्रत्यक्षात फोनची निवड करतो, त्याची अभियांत्रिकी नाही. त्यात काही चुकीचे नाही, पण त्याची मर्यादा आहे. जो ब्रँड स्वतःची R&D क्षमता ठेवतो तो नवे उत्पादन तयार करू शकतो, गुणवत्तेशी तडजोड न करता खर्च कमी करू शकतो आणि दरवर्षी अधिक सक्षम बनू शकतो.

कठीण प्रश्नांभोवती परिसंस्था तयार होते

२०१२ मध्ये मी फोन बनवण्यासाठी स्टॉकहोमहून शेन्झेनला गेलो. त्या वेळी सर्वोत्तम डिस्प्ले कोरियाकडून, सर्वोत्तम कॅमेरा मॉड्यूल्स जपानकडून येत होते. चीनमधील पुरवठादार मुख्यतः कमी किमतीची उत्पादने बनवत होते.

२०२० मध्ये चीन सोडताना चित्र पूर्णपणे बदलले होते. OLED पॅनेल्स, कॅमेरा मॉड्यूल्स आणि इन-डिस्प्ले फिंगरप्रिंट सेन्सर्ससारख्या घटकांमध्ये चीनी पुरवठादार जगातील सर्वोत्तमांपैकी झाले होते.

हे केवळ सरकारी धोरणांमुळे घडले नाही. चीनी स्मार्टफोन कंपन्यांनी मजबूत अभियांत्रिकी संघ उभारले. त्यांनी तयार सूचीतील उत्पादनांवर समाधान मानले नाही. अधिक पातळ मॉड्यूल, अधिक तेजस्वी डिस्प्ले, दोन लाख वेळा फोल्ड होणारा हिंज – अशा मागण्यांनी पुरवठादारांना नवीन क्षमता विकसित करण्यास भाग पाडले. परिणामी संपूर्ण उद्योग उंचावला.

हीच खऱ्या R&D ची ताकद आहे. ती केवळ चांगला फोन तयार करत नाही, तर त्याभोवती संपूर्ण परिसंस्था घडवते. आज भारतात विकल्या जाणाऱ्या ९९% स्मार्टफोनचे उत्पादन भारतातच होते. दशकभरापूर्वी ही संख्या जवळपास शून्य होती. भारत सरकारने स्थानिक उत्पादनाला प्राधान्य दिले आणि सातत्याने त्याला पाठिंबा दिला. ही मोठी औद्योगिक कामगिरी आहे.

मात्र उत्पादन हा फक्त पहिला टप्पा

दुसरा टप्पा म्हणजे R&D – अशी क्षमता जी पुरवठादारांसमोर अधिक कठीण आव्हाने ठेवते आणि संपूर्ण मूल्यसाखळी देशात आणते. काही घटकांचे उत्पादन भारतात होत असले तरी त्यामागील बौद्धिक संपदा (IP) मोठ्या प्रमाणावर परदेशात आहे, कारण भारतात अद्याप कोणीही शेल्फवर उपलब्ध असलेल्या उत्पादनांपलीकडील मागणी करत नाही.

भारताकडे उत्पादनाचा पाया आहे, दरवर्षी १५ कोटींपेक्षा अधिक स्मार्टफोनचा बाजार आहे आणि देशाला जागतिक निर्यात केंद्र बनवण्याचा निर्धार आहे. मात्र या अभियांत्रिकी मागणीला दिशा देणारा ब्रँड अजून निर्माण व्हायचा आहे.

आम्ही हे आधीच उभारले आहे

Nothing ही पुढच्या पिढीसाठी उत्पादने बनवते. आज भारत हा त्या पिढीचा केंद्रबिंदू आहे. ३० वर्षांखालील कोट्यवधी तरुण पुढील स्मार्टफोन कसा असावा हे ठरवत आहेत. आमच्याकडे आवश्यक असलेली मूलभूत क्षमता आधीच आहे. Nothing OS ही आमची स्वतः विकसित केलेली ऑपरेटिंग सिस्टीम आहे. आम्ही स्वतःची कॅमेरा प्रक्रिया तंत्रज्ञान आणि वैशिष्ट्ये विकसित करतो. २०२१ पासून सर्व उपकरणांसाठी वेळेवर अद्यतने दिली आहेत. अलीकडेच तिला भारतातील सर्वोत्तम Android अनुभव म्हणून निवडण्यात आले.

आम्ही स्वतःचे औद्योगिक डिझाइन करतो आणि अनेक Red Dot व iF पुरस्कार जिंकले आहेत. डिस्प्ले, चिपसेट आणि कॅमेरा मॉड्यूल्ससाठी आम्ही पुरवठादारांसोबत थेट सहकार्य करतो. जगभरात, भारतासह, आम्ही लाखो उत्पादने विकतो. याच पायावर CMF ची निर्मिती झाली आणि २०२५ मध्ये तो भारतातील सर्वात वेगाने वाढणारा स्मार्टफोन उप-ब्रँड ठरला.