Success Story: फक्त इतके रुपये गुंतवून उभं केलं कोटींचं साम्राज्य; रितू नक्की कोणता व्यवसाय करते, थेट..

रांचीच्या एका महिलेने एक उल्लेखनीय कामगिरी केली आहे. तिचे नाव आहे रितू पाठक. तिने सह-संस्थापक बिनोद सिंग यांच्यासोबत उत्पादन क्षेत्रात प्रवेश करण्याचा निर्णय घेतला. 2013 मध्ये, त्यांनी केवळ 6 लाख रुपयांच्या बचतीतून हा व्यवसाय सुरू केला. त्यांचा स्टार्टअप, एचएम हर्बल्स, आता 2.2 कोटी रुपयांच्या वार्षिक उलाढालीसह एक यशस्वी व्यवसाय बनला आहे. ही कंपनी अचूक आणि पर्यावरणपूरक डिस्टिलेशन मशिन्स विकते. या माध्यमातून, या स्टार्टअपने देशभरातील 650 हून अधिक शेतकरी आणि लहान उद्योजकांना सक्षम केले आहे. पुढील काही वर्षांत 10 कोटी रुपयांचा महसूल ओलांडण्याचे कंपनीचे आता ध्येय आहे.

ही 2013 सालची गोष्ट आहे. कृषी-उद्योजिका रितू पाठक सुगंधी शेतीसाठी योग्य डिस्टिलेशन युनिटच्या शोधात होत्या. बाजारातील त्यांचा शोध निराशाजनक ठरला. त्यावेळी उपलब्ध असलेली पारंपरिक यंत्रे लवकर खराब होत होती. ती जास्त इंधन वापरत आणि कमी व निकृष्ट दर्जाचे तेल तयार करत. ही समस्या लक्षात घेऊन, रितू पाठक आणि बिनोद सिंग यांनी स्वतःची यंत्रे बनवण्याचा निर्णय घेतला. वनस्पती, पाने, मुळे आणि फुले यांच्या गुणधर्मांविषयीचे त्यांचे सखोल ज्ञान अत्यंत महत्त्वाचे ठरले. त्यांनी 6 लाख रुपयांच्या गुंतवणुकीने एचएम हर्बल्सची स्थापना केली. त्यांनी आपले पहिले 2000-लिटरचे हायड्रोडिस्टिलेशन युनिट एका शेतकऱ्याला 1.5 लाख रुपयांना विकले.

सुरुवातीच्या टप्प्यात, ग्राहकांचा विश्वास जिंकणे आणि कॅश फ्लो सांभाळणे हे सर्वात मोठे आव्हान होते. रितूने भरघोस सवलती आणि उत्कृष्ट क्षेत्रीय सहाय्य देऊन यावर मात केली. आज, ही कंपनी मिनी डिस्टिलेशन, फील्ड डिस्टिलेशन, हायड्रो डिस्टिलेशन, एक्स्ट्रॅक्ट डिस्टिलेशन आणि इलेक्ट्रिक डिस्टिलेशन सिस्टीमची विस्तृत श्रेणी तयार करते. लहान उद्योजकांसाठी 15,000 रुपयांपासून ते मोठ्या उद्योगांसाठी 80 लाख रुपयांपर्यंत किमती आहेत. ही यंत्रे आयुर्वेद, सौंदर्यप्रसाधने, औषधनिर्माण आणि वेलनेस उद्योगांमध्ये इसेन्शियल ऑइल, हर्बल एक्स्ट्रॅक्ट आणि गुलाबजल काढण्यासाठी वापरली जातात.

रितूने बाजारातील एक उणीव ओळखली बहुतेक मोठ्या कंपन्या केवळ अवजड औद्योगिक यंत्रसामग्रीवर लक्ष केंद्रित करत होत्या. त्यामुळे, तिने लहान आकाराच्या युनिट्सवर लक्ष केंद्रित केले, जे लवकर वितरित केले जाऊ शकतील. कंपनीने आपल्या तंत्रज्ञानात सुधारणा केली आहे आणि पारंपरिक शीतकरण पद्धतींच्या तुलनेत इंधनाचा वापर सुमारे 30% ने कमी करणारी आणि केवळ 5% पाणी वापरणारी इलेक्ट्रिक डिस्टिलेशन मशिन्स विकसित केली आहेत. याव्यतिरिक्त, कंपनी डेटा-चालित नियंत्रणासाठी टच-पॅनल-आधारित देखरेख प्रणाली देखील विकसित करत आहे, ज्यामुळे मनुष्यबळावरील अवलंबित्व कमी होईल.

आज, कंपनीकडे 24 कर्मचाऱ्यांची टीम आणि 6,700 चौरस फुटांचा उत्पादन कारखाना आहे. कंपनीने 4,000 हून अधिक ग्राहकांना 1122 हून अधिक मशिन्स विकल्या आहेत. 2016 मध्ये फेसबुकच्या माध्यमातून दक्षिण आफ्रिकेतून पहिली निर्यात ऑर्डर मिळाल्यानंतर, कंपनी आता नेपाळ, केनिया, श्रीलंका आणि आखाती देशांमध्ये निर्यात करते, ज्यातून तिच्या एकूण महसुलापैकी 10% वाटा मिळतो. हिंडाल्को आणि टाटा सीएसआर सारख्या प्रमुख संस्था तिचे ग्राहक आहेत. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, एचएम हर्बल्सने देशभरातील सुमारे 5,900 एकर जमिनीवरील 600-650 शेतकऱ्यांना त्यांची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी आणि त्यांचे उत्पन्न दुप्पट करण्यासाठी थेट मदत केली आहे.