TATA: TCS मुळे आता टाटा ग्रुपचं टेन्शन वाढलं, ‘असा’ परफॉर्मन्स नाही परवडणार

टाटा समूहाची होल्डिंग कंपनी असलेल्या टाटा सन्ससाठी टीसीएस नेहमीच महसुलाचा सर्वात मोठा स्रोत राहिला आहे, परंतु आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये या उत्पन्नात घट झाली आहे. कंपनीच्या वार्षिक अहवालानुसार, आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये टीसीएसकडून मिळणाऱ्या टाटा सन्सच्या लाभांशात 12% घट झाली, जी कोविड-19 मुळे प्रभावित झालेल्या आर्थिक वर्ष 21 नंतरची सर्वात मोठी वार्षिक घट आहे. दरम्यान, टाटा सन्सच्या तीन सर्वात मोठ्या नवीन व्यवसायांचा एकत्रित तोटा देखील वाढून 28,823 कोटी रुपयांवर पोहोचला, जो मागील वर्षाच्या आकड्याच्या जवळपास दुप्पट आहे. टाटा सन्सच्या वार्षिक अहवालानुसार, आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये, कंपनीला टीसीएसकडून 28,291 कोटी रुपयांचा लाभांश मिळाला. आर्थिक वर्ष 2025 मध्ये ही रक्कम 32,184 कोटी रुपयांच्या विक्रमी उच्चांकावर होती. या दोन आर्थिक वर्षांमध्ये, टीसीएसने आपल्या कोणत्याही शेअर्सची पुनर्खरेदी केली नाही.

टीसीएसकडून मिळणारा लाभांश आणि शेअर पुनर्खरेदी हे टाटा सन्ससाठी दीर्घकाळापासून रोख रकमेचे प्रमुख स्रोत राहिले आहेत. या रकमेचा वापर करून, होल्डिंग कंपनी इतर समूह कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करते, आपल्या भागधारकांना लाभांश देते आणि अद्याप नफा न कमावलेल्या व्यवसायांना आर्थिक सहाय्य पुरवते. अहवालानुसार, टाटा सन्सला टीसीएसकडून मिळणाऱ्या एकूण रकमेत आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये 12% घट झाली, जी आर्थिक वर्ष 21 नंतरची सर्वात मोठी वार्षिक घट आहे. कोविड-19 महामारीच्या प्रभावामुळे, आर्थिक वर्ष 20 मधील 22,971 कोटी रुपयांच्या तुलनेत, आर्थिक वर्ष 21 मध्ये ही रक्कम 22% ने कमी होऊन 17,815 कोटी रुपये झाली होती. त्यानंतर, आर्थिक वर्ष 2023 पासून टीसीएसची रक्कम पुन्हा वाढली आणि आर्थिक वर्ष 2023 ते आर्थिक वर्ष 2025 पर्यंत ती वार्षिक 28,000 कोटी ते 32,000 कोटी रुपयांच्या दरम्यान राहिली. आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये त्यात पुन्हा घट झाली.

टाटा कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस गेल्या अनेक वर्षांपासून टाटा सन्ससाठी रोख रकमेचा सर्वात मोठा स्रोत आहे. आर्थिक वर्ष 2020 ते 2026 दरम्यान, कंपनीने टाटा सन्सला लाभांश आणि शेअर बायबॅकद्वारे एकूण 1.81 लाख कोटी रुपये दिले. या कालावधीत देयकांमध्ये लक्षणीय वाढ झाली नाही. अहवालानुसार, या कालावधीतील देयकांचा सरासरी वार्षिक वाढ दर (CAGR) केवळ 3.5% होता. शिवाय, गेल्या सहा आर्थिक वर्षांपैकी तीन वर्षांत टीसीएसकडून टाटा सन्सला मिळणाऱ्या एकूण देयकांमध्ये घट झाली. अहवालानुसार, आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये टीसीएसकडून मिळणाऱ्या देयकांमधील घट अशा वेळी झाली आहे, जेव्हा भारताचे आयटी क्षेत्र अनेक आव्हानांना तोंड देत आहे. जगभरातील कंपन्या वेगाने AI स्वीकारत आहेत. यामुळे अनेक ग्राहकांना पारंपरिक आयटी आउटसोर्सिंगवरील त्यांच्या खर्चाचे पुनर्मूल्यांकन करण्यास भाग पडले आहे, ज्याचा परिणाम संपूर्ण क्षेत्रावर होत आहे. आर्थिक वर्ष 2025-26 मध्ये टीसीएसचा व्यवसाय वाढला असला तरी, नफ्याची वाढ तुलनेने मंद राहिली. कंपनीचा महसूल 4.58% ने वाढून 2.67 लाख कोटी रुपये झाला. निव्वळ नफा केवळ 1.34% ने वाढून ₹49,454 कोटींवर पोहोचला.

दुसरीकडे, टाटा सन्सच्या नवीन व्यवसायांमधील तोटा मोठ्या प्रमाणात वाढला आहे. कंपनीच्या वार्षिक अहवालावर आधारित गणनेनुसार, आर्थिक वर्ष 2026मध्ये एअर इंडिया, टाटा डिजिटल आणि टाटा इलेक्ट्रॉनिक्स यांचा एकत्रित तोटा ₹28,823 कोटींवर पोहोचला आहे. आर्थिक वर्ष 2025 मधील ₹15,539 कोटींच्या तुलनेत ही 85% वाढ आहे. या तीन कंपन्यांमध्ये, एअर इंडियाला सर्वाधिक तोटा झाला. या एअरलाइनचा तोटा ₹10,859 कोटींवरून ₹ 22,238 कोटींपर्यंत दुप्पटीहून अधिक वाढला. दरम्यान, टाटा डिजिटलचा तोटा ₹4,610 कोटींवरून ₹4,974 कोटींपर्यंत वाढला. दुसरीकडे, टाटा इलेक्ट्रॉनिक्सचा तोटा ₹70 कोटींवरून ₹ 1,611 कोटींपर्यंत वाढला. तथापि, या काळात कंपनीचा महसूल जवळपास दुप्पट झाला आणि तिचा परिचालन नफा तोट्यातून तोट्यात आला.

नवीन व्यवसायांमध्ये वाढता तोटा असूनही, टाटा सन्सची आर्थिक स्थिती मजबूत आहे. आर्थिक वर्ष 2026 मध्ये, कंपनीचा स्वतंत्र नफा 22% वाढून 31,961 कोटी रुपयांवर पोहोचला. शिवाय, कंपनीवर कोणतेही कर्ज नाही आणि आर्थिक वर्षाच्या अखेरीस तिच्याकडे  21,841 कोटी रुपये रोख आणि रोख समतुल्य होते. अहवालानुसार, कंपनीने गुंतवणुकीच्या विक्रीतून 6,531 कोटी रुपयांचा नफा देखील मिळवला, ज्यामुळे तिचा नफा आणखी मजबूत झाला. अहवालात म्हटले आहे की, टाटा सन्सला आपल्या नवीन व्यवसायांचा विस्तार करण्यासाठी दीर्घकालीन भांडवलाची आवश्यकता असेल. परिणामी, जर टीसीएसकडून मिळणारे लाभांश आणि इतर रोख रक्कम कमी होत राहिली, तर कंपनीच्या नियमित उत्पन्नाच्या सर्वात महत्त्वाच्या स्रोतावर परिणाम होऊ शकतो. याचा परिणाम भविष्यात नवीन व्यवसायांमधील गुंतवणुकीच्या गतीवरही होऊ शकतो.