इराण युद्ध लांबले तरी, या देशांना पेट्रोल-डिझेलची नाही चिंता, इतका आहे रिझर्व्ह साठा
इराणवर २८ फेब्रुवारी रोजी इस्राई-अमेरिकेने हल्ला केल्यानंतर जगात इंधनाचे संकट तयार झाले आहे. अनेक देशात इंधनाची आणि गॅसची टंचाईच्या झळा बसत आहेत, मात्र काही बड्या देशांकडे इंधनाचा राखीव साठा असल्याने या देशांना युद्ध लांबले तरी फारसा फरक पडत नाही. हे देश कोणते ?
Strategic Oil Reserve: पश्चिम आशियातील इराण युद्धामुळे जगभरात इंधनाचे संकट तयार झाले आहे. अनेक देशात पेट्रोल, डिझेल आणि नैसर्गिक गॅसची कमतरता निर्माण झाली आहे. जगातील अर्थव्यवस्था बऱ्याच अंशी कच्च्या तेलावर अवलंबून आहे. जेव्हा युद्धाचे संकट निर्माण होते तेव्हा जर इंधनाचे साठे असणाऱ्या देशात युद्ध लढले गेले तर याचा थेट परिणाम इंधनावर अवलंबून असलेल्या देशांच्या अर्थव्यवस्थांवर होतो. अशा परिस्थितीचा मुकाबला करण्यासाठी अनेक देश स्ट्रेटजिक ऑईल रिझर्व्ह कायम ठेवतात, ज्याचा उपयोग अशा वेळी होऊ शकतो. सध्या अमेरिकेकडे जगातील सर्वात मोठा स्ट्रेटजिक ऑईल रिझर्व्ह आहे.
अमेरिकेच्या जवळ सर्वात मोठा राखीव तेल साठा
स्ट्रेटजिक ऑईल रिझर्व्हच्या बाबतीत अमेरिकेचा नंबर पहिला आहे. अमेरिकेच्या जवळ सुमारे ७०० दशलक्ष बॅरल क्षमतेचा ऑईल रिझर्व्ह आहे. हा जगातला सर्वात मोठा सरकारी तेल रिझर्व्ह मानला जातो. या इंधनाला स्पेशल अंडरग्राऊंड रिझर्व्हमध्ये ठेवले जाते, म्हणजे गरज लागेल तेव्हा याचा वापर केला जातो. एनर्जी संकट वा ग्लोबल पुरवठ्यात कमतरतेच्या वेळी अमेरिका अनेकवेळा या रिझर्व्ह कोट्यातून तेल बाहेर काढत असतो.
चीन आणि जपान देखील मोठा राखील तेल साठा असणारे देश
आशियात चीन आणि जपान या देशांकडेही मोठा स्ट्रेटजिक तेल रिझर्व्ह आहे. चीनच्या जवळ सुमारे ४०० ते ५०० दशलक्ष बॅरल पर्यंत तेल रिझर्व्ह असण्याचा अंदाज आहे. जपानच्या जवळ सरकारी आणि खाजगी राखीव साठा मिळून सुमारे ४४० दशलक्ष बॅरलच्या आसपास तेल स्टॉक आहे. या दोन्ही देशांची अर्थव्यवस्था मोठी आहे. यांचा तेल आयातीवर अवलंबित्व अधिक असल्याने या देशांनी राखीव तेलसाठी तयार करुन ठेवले आहेत.
| रँक | देश | अंदाजित स्ट्रेटजिक ऑईल रिझर्व्ह |
|---|---|---|
| 1 | अमेरिका | सुमारे 700 मिलियन बॅरल क्षमता |
| 2 | चीन | सुमारे 400 से 500 मिलियन बॅरल |
| 3 | जपान | सुमारे 440 मिलियन बॅरल सरकारी आणि खाजगी स्टॉक |
| 4 | दक्षिण कोरिया | सुमारे 200 मिलियन बॅरल |
| 5 | जर्मनी | सुमारे 170 मिलियन बॅरल |
| 6 | फ्रान्स | सुमारे 120 मिलियन बॅरल |
| 7 | इटली | सुमारे 76 मिलियन बॅरल |
| 8 | ब्रिटन | सुमारे 60 ते 70 मिलियन बॅरल |
| 9 | भारत | 5.33 मिलियन मेट्रिक टन |
| 10 | स्पेन | सुमारे 30 ते 50 मिलियन बॅरल |
सोर्स– International Energy Agency, U.S. Energy Information Administration,Energy Institute Statistical Review
दक्षिण कोरिया आणि यूरोपतही मोठे राखीव तेलसाठे
दक्षिण कोरियाच्या जवळ सुमारे २०० दशलक्ष बॅरलचे तेल राखीव आहे. याशिवाय युरोपातील अनेक देशात देखील एनर्जी सिक्युरिटीसाठी मोठे राखीव साठे बाळगतात. जर्मनीच्या जवळ सुमारे १७० दशलक्ष बॅरल तेल स्टॉक आहे. फ्रान्सच्या जवळ सुमारे १२० दशलक्ष बॅरल आणि इटलीच्या जवळ सुमारे ७६ दशलक्ष बॅरल इंधन राखीव आहे.
भारतासह अनेक देश तेल रिझर्व्ह वाढवाहेत..
भारताजवळ सध्या ५.३३ दशलक्ष मेट्रीक टन म्हणजे ७० दिवसांचा स्ट्रेटजिक ऑईल रिझर्व्ह आहे. हा तेल साठी अंडरग्राऊंड टाक्यांमध्ये ठेवण्यत आला आहे. ब्रिटनच्या जवळ सुमारे ६० – ७०० दशलक्ष बॅरल आणि स्पेन आणि नेदरलँड सारख्या देशांकडे देखील ३० ते ५० दशलक्ष बॅरल राखीव इंधनसाठा आहे. वाढत्या इंधन संकटामुळे आता अनेक छोटे देश देखील इंधनाचा राखीव साठा करुन ठेवू लागले आहेत.
