तुमच्या जवळ असलेले दागिने खरे की खोटे? कोणालाही न विचारता घरच्या घरी करा टेस्ट

सोनं खरेदी करणं हा केवळ हौसेचा विषय नसून ती एक मोठी आर्थिक गुंतवणूक असते. मध्यमवर्गीय कुटुंब वर्षानुवर्षे मेहनत करुन पैसे साठवून दागिने खरेदी करतात. पूर्वी सोन्याच्या शुद्धतेसाठी केवळ सराफाच्या शब्दावर विश्वास ठेवला जायचा, पण ग्राहकांच्या सुरक्षेसाठी सरकारने हॉलमार्किंगचा नियम आणला. मात्र, आता फसवणूक करणाऱ्यांनी बनावट हॉलमार्कचे शिक्के मारून ग्राहकांना लुटण्याचा नवा मार्ग शोधला आहे.

अनेकदा २२ कॅरेटचे म्हणून विकले जाणारे दागिने नंतर १८ किंवा १४ कॅरेटचे निघतात. या मोठ्या फसवणुकीपासून स्वतःचा बचाव करण्यासाठी काही गोष्टी समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. आजकाल लेझर प्रिंटिंगच्या सहाय्याने दागिन्यांवर हुबेहूब हॉलमार्कसारखे दिसणारे शिक्के मारले जातात. उघड्या डोळ्यांनी खरा आणि खोटा शिक्का ओळखणे सामान्य ग्राहकासाठी अशक्य असते. ही फसवणूक तेव्हाच लक्षात येते जेव्हा आपण ते दागिने विकायला किंवा मोडून दुसरे घ्यायला जातो.

HUID कोड तपासा

सोन्याची शुद्धता तपासण्याचा सर्वात खात्रीशीर मार्ग म्हणजे HUID (Hallmark Unique Identification) क्रमांक. हा ६ अंकी अक्षरी आणि सांख्यिकी कोड असतो (उदा. AZ1234) तुमच्या मोबाईलवर सरकारी BIS Care App डाऊनलोड करा. त्यात Verify HUID या पर्यायावर जाऊन दागिन्यावरील ६ अंकी कोड टाका. जर कोड खरा असेल, तर त्या दागिन्याबद्दलची सर्व माहिती कधी हॉलमार्क झाले, शुद्धता किती हे स्क्रीनवर दिसेल. माहिती न दिसल्यास ते सोने बनावट असू शकते.

सोनं हा अचुंबकीय धातू आहे. सोन्याची शुद्धता तपासण्यासाठी एक शक्तिशाली चुंबक दागिन्या जवळ न्या. जर दागिना चुंबकाकडे आकर्षित झाला किंवा त्याला चिकटला, तर समजावे की त्यात लोखंड किंवा निकेलसारख्या स्वस्त धातूंची भेसळ आहे. सोन्याची घनता इतर धातूंच्या तुलनेत खूप जास्त असते. एका पाण्याचे भांडे आणि वजनकाटा वापरून ही चाचणी करता येते. जर दागिना दिसायला मोठा असेल पण वजनाला हलका वाटत असेल, तर त्यात भेसळ असण्याची शक्यता असते.

दागिने खरेदी करताना हे नेहमी लक्षात ठेवा

घरातील एक कच्ची सिरॅमिक प्लेट (Unglazed Ceramic) घ्या. त्यावर तुमचा दागिना हलक्या हाताने घासा. जर प्लेटवर सोनेरी रेषा उमटली, तर सोने शुद्ध आहे. जर प्लेटवर काळी किंवा गडद रेषा पडली, तर त्यात भेसळ असल्याचे समजावे. दागिने खरेदी करताना नेहमी अधिकृत आणि नामवंत सराफाकडूनच खरेदी करा आणि पक्के जीएसटी बिल मागण्यास विसरू नका. बिलावर दागिन्याचे वजन, कॅरेट आणि HUID कोडची नोंद असल्याची खात्री करा.