गांधीजींच्या आहारातही होतं ‘फास्टिंग’! आजच्या इंटरमिटंट फास्टिंगशी काय कनेक्शन?

फिटनेसच्या जगात आज ‘काय खायचं’ या सोबतच ‘कधी खायचं’ आणि ‘किती खायचं’ यालाही तितकंच महत्त्व दिलं जातं. इंटरमिटेंट फास्टिंग, माइंडफुल ईटिंग आणि साध्या आहारपद्धती सध्या लोकप्रिय होत आहेत. मात्र, खाण्याच्या सवयींबाबत जागरूक राहण्याची ही पद्धत काही नवीन नाही. महात्मा गांधीही आपल्या आहाराबाबत अत्यंत सजग होते. त्यांनी वेगवेगळ्या काळात आहारात बदल केले आणि अनेकदा उपवासही केला. मात्र, त्यांच्यासाठी कमी खाणं किंवा उपवास करणं हे केवळ वजनाशी संबंधित नव्हतं; त्यामागे आत्मसंयम आणि आहाराचा शरीरावर होणारा परिणाम समजून घेण्याचाही उद्देश होता.

गांधीजी आहाराबाबत एवढे जागरूक का होते?

महात्मा गांधींसाठी अन्न हे केवळ भूक भागवण्याचे साधन नव्हते. आपण काय खातो, किती खातो आणि त्याचा शरीरावर काय परिणाम होतो, याकडे ते विशेष लक्ष देत असत. त्यांनी आपल्या आयुष्यात अनेक आहाराचे प्रयोग केले. काही काळ साधा आहार घेतला, तर काही पदार्थ पूर्णपणे टाळण्याचेही प्रयोग केले.

गांधीजींसाठी काय होता उपवासाचा अर्थ?

आज उपवासाचा संबंध अनेकदा वजन कमी करण्याशी जोडला जातो. मात्र, गांधीजींसाठी उपवासाचा अर्थ अधिक व्यापक होता. आत्मसंयम, इच्छांवर नियंत्रण, धार्मिक विचार आणि सामाजिक किंवा सार्वजनिक प्रश्नांशी संबंधित भूमिका मांडण्यासाठी त्यांनी उपवासाचा मार्ग स्वीकारला. त्यामुळे त्यांचा उपवास हा केवळ आहार न घेण्यापुरता मर्यादित नव्हता.

इंटरमिटेंट फास्टिंगशी काय साम्य आहे?

इंटरमिटेंट फास्टिंगमध्ये ठराविक वेळेत जेवण करून उर्वरित काळात अन्नापासून दूर राहिले जाते. गांधीजींनीही वेगवेगळ्या काळात दीर्घकाळ अन्न न घेण्याचे तसेच दिवसातून एकदाच जेवण्याचे प्रयोग केले होते. त्यामुळे वेळेचे आणि खाण्याचे नियंत्रण या बाबतीत काही साम्य दिसते. मात्र, दोन्हींचे उद्देश एकसारखे नव्हते.

आज काय केलं जातं इंटरमिटेंट फास्टिंग?

आज इंटरमिटेंट फास्टिंगचा वापर प्रामुख्याने खाण्याच्या वेळेवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि वजन किंवा आरोग्य व्यवस्थापनासाठी केला जातो. यामध्ये दिवसातील ठराविक वेळेत जेवण केले जाते आणि उर्वरित वेळ उपवास केला जातो. मात्र, त्याचा परिणाम प्रत्येक व्यक्तीवर सारखा असेलच असे नाही. संतुलित आहार आणि पोषणाकडेही लक्ष देणे गरजेचे आहे.

गांधीजींच्या आहारातून काय शिकता येईल?

गांधीजींच्या आहारातून आपल्या खाण्याच्या सवयींबाबत जागरूक राहण्याचा संदेश घेता येतो. गरजेपेक्षा जास्त न खाणे, साध्या आहाराला प्राधान्य देणे आणि आपल्या शरीराला काय योग्य ठरते हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. मात्र, त्यांच्या आहार पद्धतीचे तंतोतंत अनुकरण करणे योग्य ठरेलच असे नाही.

इंटरमिटेंट फास्टिंग सर्वांसाठी योग्य आहे का?
लोकप्रिय आहे म्हणून प्रत्येकाने ते सुरू करणे योग्य नाही. वय, आरोग्य, दिनचर्या आणि वैद्यकीय स्थितीनुसार आहार पद्धती ठरवावी. विशेषतः मधुमेह, गर्भावस्था किंवा इतर आरोग्यविषयक समस्या असल्यास फास्टिंग सुरू करण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे.