26/11 Mumbai Attack: गेल्या 14 वर्षांत भारताने दहशतवादाशी लढण्यासाठी कोणती पावले उचलली?

मुंबई,  आज 26/11 च्या मुंबई दहशतवादी हल्ल्याला ( 26/11 Mumbai Attack) 14 वर्ष पूर्ण झाले.  14 वर्षांनंतरही देशाची आर्थिक राजधानी मुंबईत झालेल्या या हल्ल्याच्या जखमा अजूनही ताज्याच आहेत. आजही त्या आठवणींनी थरकाप उडतो, पण आपल्या धाडसी जवानांनी दहशतवादाच्या कृत्याला ज्याप्रकारे चोख प्रत्युत्तर दिले, ते कौतुकास्पद आहे.  14 वर्षांपूर्वी याच दिवशी 10 पाकिस्तानी दहशतवादी समुद्रमार्गे मुंबईत पोहोचले होते. सर्व दहशतवादी लष्कर-ए-तैयबा या दहशतवादी संघटनेचे होते. अरबी समुद्र ओलांडून दहशतवादी कराचीहून सागरी मार्गाने मुंबईत पोहोचले. दहशतवाद्यांनी ‘कुबेर’ या भारतीय मासेमारी नौकेचे अपहरण करून तिच्या कॅप्टनला चालत मुंबईला जाण्यास भाग पाडले होते.

दहशतवाद्यांनी मुंबईत डझनभर ठिकाणी हल्ले केले होते. एक हॉस्पिटल, एक रेल्वे स्टेशन, एक रेस्टॉरंट, एक ज्यू सेंटर आणि दोन आलिशान हॉटेलांना लक्ष्य करण्यात आले. यामध्ये प्रसिद्ध हॉटेल ताजमहाल पॅलेसचा समावेश होता. सुमारे 60 तासांपासून चार सशस्त्र दहशतवाद्यांनी ताजमहाल पॅलेस हॉटेलला वेढा घातला होता. चारपैकी दोन दहशतवादी अब्दुल रहमान बडा आणि अबू अली जवळच्या पोलिस चौकीसमोर क्रूड आरडीएक्स बॉम्ब पेरून टॉवर विभागाच्या मुख्य गेटवर पोहोचले. एके 47, दारूगोळा आणि हातबॉम्बने सशस्त्र दहशतवादी लॉबी एरियात घुसले आणि त्यांच्या मार्गात येणाऱ्यांवर गोळीबार करत राहिले.

मुंबई हल्ल्याच्या दिवसापासून आज 14 वर्षे पूर्ण झाल्यापर्यंत भारताने दहशतवादाशी लढण्यासाठी कोणते प्रयत्न केले, कोणती पावले उचलली हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

सागर प्रहारी बलाची स्थापना

मुंबई हल्ल्यानंतर, भारत सरकारने दहशतवादविरोधी सुरक्षा संरचना मजबूत करण्यासाठी अनेक धाडसी पावले उचलली. त्या दहशतवादी हल्ल्याच्या चार दिवसांत ज्या सुरक्षेतील त्रुटी समोर आल्या, त्यावर काम करण्यात आले. 26/11 च्या त्या दहशतवादी घटनेनंतर काही दिवसांनी काँग्रेस नेते पी चिदंबरम यांना तत्कालीन मनमोहन सिंग सरकारमध्ये केंद्रीय गृहमंत्री करण्यात आले होते. त्यानंतर त्यांनी अंतर्गत सुरक्षा यंत्रणा सुधारण्यासाठी महत्त्वाकांक्षी कार्यक्रम सुरू केला.

वास्तविक, दहशतवादी समुद्रमार्गे मुंबईत पोहोचले होते, त्यामुळे किनारपट्टीवरील शहरांच्या संरक्षणातील त्रुटी समोर आल्या होत्या. यानंतर सरकारने भारताच्या किनारी आणि सागरी सुरक्षा व्यवस्थापनात महत्त्वपूर्ण बदल केले. मार्च 2009 मध्ये, सागर प्रहारी बल (SPB) ची उभारणी करण्यात आली आणि भारताच्या विशाल किनारपट्टीचे रक्षण करण्यासाठी फास्ट इंटरसेप्टर क्राफ्ट्स (FIC) (नौका) लाँच करण्यात आली. यापूर्वी नौदलाकडे समुद्रात 24 तास गस्त घालू शकणारी विशेष तुकडी नव्हती. सागर प्रहारी बल आता ते काम उत्तमरीत्या करतात.

नौदल आणि तटरक्षक दलाचे प्रयत्न

अहवालानुसार, 26/11 च्या हल्ल्यापासून नोव्हेंबर 2021 पर्यंत भारतीय तटरक्षक दलाने महाराष्ट्रातील अधिकाऱ्यांसोबत 300 हून अधिक तटीय सुरक्षा सराव केले आहेत. 2018 मध्ये सागरी पाळत ठेवणे आणि व्यापक तटीय संरक्षण सरावाची कल्पना करण्यात आली होती, जी 2019 मध्ये प्रत्यक्षात आली. तेव्हापासून भारतीय नौदल तटरक्षक दल आणि सागरी क्रियाकलापांमध्ये सहभागी असलेल्या एजन्सींच्या सहकार्याने सराव करत आहे.

एनआयए कायदा मंजूर झाला

मुंबई दहशतवादी हल्ल्यानंतर, दहशतवादाशी संबंधित प्रकरणांचा तपास करण्यासाठी एक मजबूत एजन्सी अस्तित्वात आली. सरकारने राष्ट्रीय तपास संस्था कायदा-2008 पास केला आणि तपास संस्था तयार केली ज्याला आपण NIA म्हणून ओळखतो. ही एजन्सी अमेरिकेच्या एफबीआयच्या बरोबरीची आहे.  एनआयए सीबीआयपेक्षा अधिक शक्तिशाली आहे.

देशाची सुरक्षा, सार्वभौमत्व आणि अखंडतेला धोका निर्माण करणाऱ्या दहशतवादी कारवायांचा तपास आणि खटला चालवण्याचा अधिकार एनआयएकडे आहे. एजन्सी दहशतवादी कारवायांची स्वत:हून दखल घेऊन गुन्हा नोंदवू शकते. एनआयएचे पथक  कोणत्याही राज्य सरकारच्या परवानगीशिवाय तेथे प्रवेश करू शकते आणि चौकशी व अटक करू शकते.