LPG Price Hike : प्रत्येक सिलेंडरवर 700 रुपयांचे नुकसान; LPG च्या किमती वाढताच सरकारची प्रतिक्रिया

मिडइस्टमध्ये सुरु असलेल्या युद्धाचा परिणाम भारतावर मोठ्या प्रणाणावर होताना दिसत आहे. पेट्रोल-डिझेल पाठोपाठ एलपीजीच्या किंमतीतही सतत वाढ होताना दिसत आहे. आता अचानक एलपीजीच्या किंमतीत वाढ झाल्यानंतर सरकारने खळबळजनक दावा केला आहे. घरगुती LPG च्या किमतीत प्रति सिलिंडर २९ रुपयांची वाढ होऊनही, भारतीय घरांमध्ये स्वयंपाकाच्या गॅसची किंमत जगात सर्वात कमी आहे. पश्चिम आशियातील अडथळ्यांमुळे आंतरराष्ट्रीय स्तरावर LPG च्या किमतींमध्ये झालेल्या मोठ्या वाढीनंतर ही दरवाढ करण्यात आली आहे. दिल्लीत १४.२ किलो वजनाच्या घरगुती LPG सिलिंडरची किंमत ९१३ रुपयांवरून ९४२ रुपये करण्यात आली आहे.

दुसरीकडे, ‘प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना’ (PMUY) च्या लाभार्थ्यांना दरवर्षी पहिल्या चार रिफिलवर प्रति रिफिल ३०० रुपये सबसिडी मिळाल्यानंतर, एका सिलिंडरसाठी प्रत्यक्षात ६४२ रुपये मोजावे लागतील (गेल्या वर्षी ९ रिफिलची घोषणा करण्यात आली होती). ७ मार्च रोजी प्रति सिलिंडर ६० रुपयांच्या वाढीनंतर ही नवीन वाढ करण्यात आली आहे, ज्यामुळे १४.२ किलोच्या सिलिंडरवरील एकूण दरवाढ ८९ रुपये झाली आहे. असा अंदाज आहे की, या ताज्या बदलापूर्वी सरकारी तेल विपणन कंपन्यांना विकल्या गेलेल्या प्रत्येक LPG सिलिंडरवर सुमारे ७०३ रुपयांचे नुकसान होत होते.

सरकारने म्हटले आहे की, सिलेंडर पुरवठ्याचा खर्च ₹१,६०० पेक्षा जास्त झाला आहे, ज्यामुळे प्रत्येक घरगुती सिलेंडरमागे अंदाजे ₹७०० चे नुकसान (अंडर-रिकव्हरी) होत आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील अडथळ्यामुळे आखाती देशांकडून होणारा पुरवठा कमी झाल्याने, फेब्रुवारी ते जून २०२६ दरम्यान एलपीजीसाठी सौदी सीपी (करार किंमत) बेंचमार्क अंदाजे ४६% ने वाढला. यामुळे १४.२-किलोच्या सिलेंडरच्या पुरवठ्याचा खर्च लक्षणीयरीत्या वाढला, परिणामी सामान्य ग्राहकांसाठी प्रति सिलेंडर किरकोळ किंमत ₹९४२ झाली.

शेजारील देशांपेक्षा भारतात LPG स्वस्त

एका निवेदनात सरकारने म्हटले आहे की, फेब्रुवारीच्या अखेरीस पश्चिम आशियामध्ये युद्ध सुरू झाल्यानंतर आंतरराष्ट्रीय किमतीत मोठी वाढ झाली, ज्यामुळे घरगुती LPG सिलिंडरच्या पुरवठ्याचा खर्च १,६०० रुपयांच्या पुढे गेला आहे. भारताचा LPG आयात खर्च ‘सौदी कॉन्ट्रॅक्ट प्राइस’ (Saudi CP) शी जोडलेला आहे, जो या इंधनासाठी जागतिक बेंचमार्क आहे. निवेदनानुसार, फेब्रुवारीपासून या बेंचमार्कमध्ये सुमारे ४६ टक्क्यांनी वाढ झाली आहे. कारण होर्मुझच्या सामुद्रधुनीशी (Strait of Hormuz) संबंधित अडथळ्यांमुळे आखाती क्षेत्रातून होणारा पुरवठा कमी झाला होता. सरकारने म्हटले आहे की, दरवाढ होऊनही देशांतर्गत LPG च्या किमती पाकिस्तान, नेपाळ, बांगलादेश आणि श्रीलंका यांसारख्या शेजारील देशांच्या तुलनेत कमी आहेत आणि अमेरिका, ऑस्ट्रेलिया व कॅनडासारख्या विकसित अर्थव्यवस्थांमधील किमतींच्या तुलनेत खूपच कमी आहेत.

पेट्रोलियम उत्पादनांची कोणतीही कमतरता नाही

सरकारने असेही सांगितले की, संकटाच्या काळात होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून विनाअडथळा ऊर्जेची आयात सुरू ठेवण्यात यशस्वी झालेल्या काही मोजक्या देशांमध्ये भारताचा समावेश आहे. यामुळे देशात LPG किंवा इतर पेट्रोलियम उत्पादनांची कोणतीही कमतरता भासली नाही. उपलब्धता सुनिश्चित करण्यासाठी देशांतर्गत LPG उत्पादन वाढवण्यात आले आणि पर्यायी स्त्रोतांच्या माध्यमातून पुरवठ्यात विविधता आणण्यात आली. निवेदनानुसार, गेल्या आर्थिक वर्षाच्या अखेरीस घरगुती LPG विक्रीवरील एकूण अंडर-रिकव्हरी (खर्च आणि विक्री मूल्य यातील तफावत) वाढून सुमारे ६०,००० कोटी रुपये झाली होती, जी एका वर्षापूर्वी ४१,३३८ कोटी रुपये होती. केंद्रीय मंत्रिमंडळाने या नुकसानीची काही प्रमाणात भरपाई करण्यासाठी सरकारी तेल विपणन कंपन्यांना ३०,००० कोटी रुपयांच्या नुकसान भरपाईला मंजुरी दिली आहे.

PMUY लाभार्थ्यांचा LPG सिलिंडर

सरकारने म्हटले आहे की, अलीकडील बदलांमुळे जागतिक ऊर्जेच्या किमतीतील चढउतारांपासून ग्राहकांचे संरक्षण करणे आणि त्याचवेळी देशभरात स्वयंपाकाच्या इंधनाची सतत उपलब्धता सुनिश्चित करणे या दोन्हीमध्ये संतुलन राखले गेले आहे. भारतात पेट्रोलियम उत्पादनांच्या किमती आंतरराष्ट्रीय बाजारातील संबंधित किमतींशी जोडलेल्या आहेत, असे या निवेदनात म्हटले आहे. असे असले तरी, सरकार घरगुती LPG साठी ग्राहकांना मिळणारी प्रभावी किंमत नियंत्रित ठेवते. कोणतेही कुटुंब आपल्या गरजेनुसार कितीही सिलिंडर ९४२ रुपयांमध्ये खरेदी करू शकते.