कोण असतात DGMO आणि त्यांचं काम काय असतं? कामापासून ते पगारापर्यंत जाणून घ्या संपूर्ण माहिती

भारतीय लष्करातील एक अतिशय महत्त्वाचं आणि प्रभावशाली पद म्हणजे DGMO ‘Director General of Military Operations’. सामान्य जनतेला हे पद फारसं परिचित नसतं, कारण या पदावर कार्यरत अधिकारी अनेकदा गुप्त व संवेदनशील मोहिमांमध्ये सहभागी असतात. DGMO हे लष्करातील वरिष्ठ अधिकाऱ्यांपैकी एक असून, देशाच्या सैन्य धोरणांपासून ते सीमारेषेवरील हालचालींपर्यंत अनेक अत्यंत महत्त्वाच्या गोष्टींसाठी जबाबदार असतात.

DGMO म्हणजे सैनिकी कार्यवाही संचालन महासंचालक, जे लष्करातील लेफ्टनंट जनरल या उच्च पदावर असतात. त्यांचं मुख्यालय दिल्लीच्या सेनाभवनात (Army Headquarters) असतं. DGMO हे थेट भारतीय लष्करप्रमुखांना रिपोर्ट करत असतात आणि त्यांचं काम युद्धजन्य परिस्थितीपासून ते दैनंदिन सैन्याच्या हालचालींचं निरीक्षण करणं आणि नियोजन करणं हे असतं.

DGMO यांचं प्रमुख काम म्हणजे देशाच्या सीमांवर होणाऱ्या हालचालींवर 24×7 लक्ष ठेवणं, सैनिकी धोरण आखणं, विशेष लष्करी मोहिमा राबवणं, तातडीच्या स्थितींमध्ये निर्णय घेणं आणि लष्कराच्या विविध शाखांमध्ये समन्वय साधणं. शांतीच्या काळात DGMO विविध लष्करी सराव, युद्धाभ्यास आणि आंतरराष्ट्रीय सैनिकी सहकार्य योजनांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतात.

पाकिस्तान आणि भारतामधील सीमा नियंत्रण रेषेवर (LoC) दर आठवड्याला DGMO स्तरावर ‘हॉटलाइन बातचीत’ होते. या संवादाद्वारे दोन्ही देशांच्या लष्करी प्रतिनिधींकडून सीमारेषेवरील तणाव कमी करण्याचे प्रयत्न केले जातात. भारताच्या बाजूने या संवादात DGMO हे प्रमुख अधिकारी असतात.

DGMO चं कार्यक्षेत्र केवळ देशांतर्गत राहत नाही. सर्जिकल स्ट्राइक, एअर स्ट्राइक अशा अत्यंत गुप्त आणि उच्च दर्जाच्या मोहिमांमध्ये DGMO यांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरते. ते गुप्तचर यंत्रणांशी समन्वय ठेवून, लष्कर, हवाई दल आणि नौदल यांच्यात एकात्मिक सामरिक धोरण विकसित करतात.

DGMO होण्यासाठी लष्करातील किमान 30 वर्षांचा अनुभव, सामरिक बुद्धिमत्ता, उत्कृष्ट नेतृत्वगुण आणि गुप्ततेचा सखोल अभ्यास आवश्यक असतो. हे पद मिळवण्यासाठी विविध लष्करी प्रशिक्षण केंद्रांमध्ये प्रशिक्षित अधिकारी म्हणून सेवा द्यावी लागते आणि अनेक महत्त्वाच्या पदांवर कार्य केलेलं असणं आवश्यक असतं.

पगाराच्या बाबतीत पाहिलं तर, DGMO हे लेफ्टनंट जनरल दर्जाचे अधिकारी असल्यामुळे त्यांचा मासिक पगार सुमारे ₹2.25 लाख (Level 17 Pay Matrix) असतो. यासोबत सरकारी निवास, वाहन, सुरक्षा, प्रवास भत्ता, निवृत्तीनंतर पेन्शन आणि इतर अनेक सरकारी सुविधा त्यांना मिळतात.

एकंदरीत, DGMO हे भारतीय लष्करातील अत्यंत विश्वासार्ह आणि जबाबदारीचं पद आहे. देशाच्या सुरक्षेचं नियोजन, नियंत्रण आणि अंमलबजावणी यामध्ये DGMO यांचा वाटा मोलाचा असतो. त्यामुळे DGMO यांना ‘लष्करातील मूक सेनापती’ म्हणणं वावगं ठरणार नाही.