घरातील व्यक्तीच्या निधनानंतर त्याचे ATM कार्ड वापरताय? आधी हा नियम वाचा नाहीतर…
कुटुंबातील सदस्याच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या एटीएम (ATM) कार्ड किंवा यूपीआयमधून पैसे काढणे तुम्हाला महागात पडू शकते. नॉमिनी असूनही थेट पैसे काढल्यास थेट तुरुंगवास का होऊ शकतो? जाणून घ्या काय आहेत बँक आणि कायदेशीर नियम.
सहसा, आई-वडील किंवा घरातील वडीलधारी मंडळी आपल्या मुलांना किंवा कुटुंबातील सदस्यांना आपले एटीएम कार्ड आणि पिन नंबर देतात, जेणेकरून ते गरजेनुसार पैसे काढू शकतील. खातेदार जिवंत असताना ही प्रक्रिया अत्यंत सामान्य आणि सोयीची वाटते. मात्र, संबंधित व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर त्यांच्या एटीएम कार्ड, इंटरनेट बँकिंग किंवा यूपीआय (UPI) मधून पैसे काढणे तुम्हाला महागात पडू शकते.
अनेकांचा असा समज असतो की, आपण संबंधित खात्याचे नॉमिनी (वारसदार) आहोत, त्यामुळे पैसे काढण्याचा आपल्याला पूर्ण अधिकार आहे. परंतु, कायदेशीर आणि बँकिंग नियमांनुसार हे पूर्णपणे बेकायदेशीर आहे. बँकेला पूर्वकल्पना न देता मृत व्यक्तीच्या खात्यातून पैसे काढणे हा एक गंभीर कायदेशीर गुन्हा मानला जातो.
बँकिंग नियमांनुसार, खातेदाराच्या मृत्यूनंतर त्याचे बँक खाते कायदेशीररित्या निष्क्रिय (Inactive/Freeze) मानले जाते. व्यक्तीच्या मृत्यूनंतर, त्यांच्या नावावर असलेले डेबिट कार्ड किंवा डिजिटल बँकिंग वापरण्याचा अधिकार पूर्णपणे संपुष्टात येतो. त्यामुळे, बँकेला कोणतीही माहिती न देता या माध्यमातून केलेले सर्व व्यवहार फसवणूक मानले जातात.
बँक खात्यात नॉमिनी म्हणून नाव नोंदणीकृत असल्यास ते कधीही पैसे काढू शकतात. परंतु, कायदेशीरदृष्ट्या नॉमिनी हा त्या पैशांचा मालक नसून, केवळ बँकेकडून पैसे स्वीकारणारा एक 'विश्वस्त' (Trustee) असतो.
तुम्ही नॉमिनी असलात, तरीही तुम्हाला आधी बँकेला संबंधित व्यक्तीच्या मृत्यूची अधिकृत सूचना द्यावी लागते आणि मृत्यू प्रमाणपत्र सादर करावे लागते. या प्रक्रियेशिवाय थेट एटीएममधून पैसे काढणे हा कायद्याने गुन्हा ठरतो.
मृत व्यक्तीला एकापेक्षा जास्त कायदेशीर वारस असू शकतात. अशा परिस्थितीत, जर एकाच सदस्याने परस्पर सर्व पैसे काढून घेतले, तर इतर वारसांच्या हक्कांचे उल्लंघन होते. बँक सर्व वारसांच्या दाव्यांची कायदेशीर चौकशी आणि पडताळणी केल्यानंतरच पैसे हस्तांतरित करते.
जर एखाद्या व्यक्तीने बँकेला माहिती न देता मृत व्यक्तीच्या खात्यातून पैसे काढले आणि त्यानंतर कुटुंबातील इतर कोणत्याही सदस्याने यावर आक्षेप घेत तक्रार केली, तर गंभीर कायदेशीर कारवाई होऊ शकते. अशा प्रकरणात पैसे काढणाऱ्या व्यक्तीविरुद्ध फसवणूक (Fraud) आणि चोरीच्या (Theft) आरोपाखाली एफआयआर (FIR) दाखल केला जाऊ शकतो, ज्यामुळे मोठा दंड आणि तुरुंगवासाची सजा होऊ शकते.
टीप - जर तुमचे एखादे विशिष्ट किंवा गुंतागुंतीचे प्रकरण असेल, तर वकिल किंवा कायदेतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. येथे दिलेली माहिती केवळ सार्वजनिक न्यायालयीन निर्णय आणि सामान्य बँकिंग नियमांच्या लेखांवर आधारित आहे.
