Vande Bharat Sleeper Train : इंजिन कुठेच दिसत नाही, मग ट्रेन धावते कशी? वंदे भारतचं भन्नाट तंत्रज्ञान जाणून घ्या
वंदे भारत स्लीपर ट्रेनला पारंपरिक रेल्वेप्रमाणे स्वतंत्र इंजिन जोडलेले नसते. मग ही ट्रेन वेग कसा पकडते? असा प्रश्न तुम्हाला पण पडला असेल तर जाणून घ्या वंदे भारत स्लीपर ट्रेनच्या या आधुनिक तंत्रज्ञानामागचं रहस्य.
देशात वंदे भारत स्लीपर ट्रेन उपलब्ध होत आहेत. आतापर्यंत या ट्रेनच्या तीन स्लीपर आवृत्त्या सुरू करण्यात आल्या आहेत. वंदे भारत स्लीपर ट्रेन हावडा-गुवाहाटी, नवी दिल्ली-वाराणसी आणि मुंबई-बंगळूरू दरम्यान धावत आहेत. रेल्वे लवकरच टप्प्याटप्प्याने त्यांचा अधिक प्रदेशांमध्ये विस्तार करण्याची योजना आखत आहे. नियमित वंदे भारत ट्रेनच्या तुलनेत, या स्लीपर ट्रेनमध्ये अनेक प्रकारच्या सुविधा उपलब्ध असतील. यामध्ये विमानासारख्या आलिशान सुविधा असतील. यामध्ये उत्तम कुशनिंग, बायो टॉयलेट्स आणि आधुनिक स्वयंपाकघरे असतील.
पण वंदे भारत स्लीपर ट्रेनची खासियत ही आहे की, या ट्रेनना इंजिन नसते. साधारणपणे, ट्रेनला पुढे आणि मागे इंजिन असतात. डिझेल आणि इलेक्ट्रिक इंजिन असतात. या इंजिनमधून निर्माण होणाऱ्या ऊर्जेवर ट्रेन धावतात. पण वंदे भारत स्लीपर ट्रेनला इंजिन नसते. त्यात फक्त लोको पायलट्ससाठी केबिन असतात. आणि इंजिनशिवाय या ट्रेन कशा धावतील, याबद्दल सर्वांनाच शंका आहे.
वंदे भारत स्लीपर ट्रेनमध्ये इंजिनऐवजी मोटर्स असतात. ह्या ट्रेनच्या डब्यांमध्ये बसवलेल्या असतात. या मोटर्समधून निर्माण होणाऱ्या शक्तीवर ट्रेन चालते. प्रत्येक दुसऱ्या डब्याखाली एक मोटर बसवलेली असते. उदाहरणार्थ, जर १६ डबे असतील, तर ८ डब्यांखाली मोटर्स बसवलेल्या असतात. एकूण ३२ मोटर्स बसवलेल्या आहेत, प्रत्येक डब्याखाली ४ मोटर्स आहेत. ह्या सर्व मोटर्स मिळून १२,८७० हॉर्सपॉवर शक्ती निर्माण करतात.
ट्रेनला वीजपुरवठा करण्यासाठी चालकाच्या केबिनमध्ये एक पॅन्टोग्राफ बसवलेला असतो. तो २५,००० व्होल्टचा विद्युत प्रवाह स्वीकारतो आणि डब्याखाली असलेल्या ट्रान्सफॉर्मरकडे पाठवतो. कन्व्हर्टर्स या विद्युत प्रवाहाचे डीसी विजेमध्ये रूपांतर करतात आणि डब्यातील मोटर्सना कमी व्होल्टेजची वीज पुरवतात. चाकांमधील कपलिंग आणि गिअर बॉक्सेसद्वारे ट्रेनला एकाच वेळी अनेक व्हील मोटर्सकडून वीज मिळते. या विजेच्या जोरावर ट्रेन धावते.
ट्रेन जास्त वेगाने धावत असतानाही, आतील धक्के टाळण्यासाठी डब्यांच्या खाली स्टीलचे स्प्रिंग आणि डॅम्पर्स असतात. सर्व डबे हवेने भरलेल्या स्प्रिंगवर असतात. हे खाली प्लॅटफॉर्मवर बसवलेले असतात. यामुळे, ट्रेन कितीही वेगवान असली तरी, आतील लोकांना कोणतेही धक्के जाणवत नाहीत. जेव्हा ब्रेक लावले जातात, तेव्हा खाली असलेले मोटर्स ट्रान्सफॉर्मरप्रमाणे काम करतात आणि वीज निर्माण करून पाठवतात.
