आशीर्वाद नेहमी उजव्या हातानी का दिला जातो? जाणून घ्या कारण
भारतीय परंपरेत उजव्या हाताने आशीर्वाद देण्याची सवय ज्योतिष, योग आणि मानसशास्त्राशी संबंधित मानली जाते. पिढ्यानपिढ्या समाजात सकारात्मक ऊर्जा, आत्मविश्वास आणि आदराचे प्रतीक म्हणून हे एक नैसर्गिक स्वरूप आहे.
वडील जेव्हा आपल्या डोक्यावर हात ठेवतात आणि “आनंदी राहा” किंवा “नेहमी यशस्वी व्हा” असे म्हणतात तेव्हा त्या क्षणी एक विलक्षण कळकळ येते. हा केवळ शब्दांचा प्रभाव नाही, तर स्पर्शाची ऊर्जा जी आपण लहानपणापासून अनुभवली आहे. विशेष म्हणजे, जवळजवळ प्रत्येक संस्कृतीला आणि प्रत्येक घराला उजव्या हाताने आशीर्वाद देण्याचा हा मार्ग आहे. आपण कधी विचार केला आहे का? ही केवळ परंपरा आहे की त्यामागे सखोल अर्थ आणि तर्कशास्त्र आहे? खरं तर, भारतीय मान्यतेत उजव्या हाताने आशीर्वाद देण्याची परंपरा ज्योतिषशास्त्र, योग आणि वर्तनशास्त्र यांच्याशी संबंधित असल्याचे म्हटले जाते. हेच कारण आहे की ही सवय पिढ्यानपिढ्या चालत आली आहे आणि आजही तितकीच नैसर्गिक वाटते.
ज्योतिषशास्त्रात उजव्या हाताचे महत्त्व
भारतीय ज्योतिषशास्त्रात शरीराला ग्रहांशी जोडून देखील पाहिले जाते. असे मानले जाते की शरीराच्या उजव्या बाजूला सूर्याचा परिणाम होतो. सूर्य हा ऊर्जा, आत्मविश्वास आणि चैतन्याचे प्रतीक मानले जाते. या कारणास्तव, उजवी बाजू सक्रियता, नेतृत्व आणि सकारात्मक प्रभावाशी संबंधित मानली जाते. व्यक्ती जेव्हा उजव्या हाताने आशीर्वाद देते, तेव्हा मनात विश्वास असतो की तो आपली सौर ऊर्जा दुसऱ्या हातात पोहोचवत आहे. म्हणूनच आशीर्वादाचा स्पर्श केवळ औपचारिकता नव्हे तर मंगल ऊर्जेचा संचार मानला जातो.
भारतीय संस्कृतीत उजवा हात शुभ कर्मांसाठी नियत मानला जातो. पूजा, हवन, प्रसाद, दान या सर्व कामांमध्ये उजव्या हाताचा वापर केला जातो. त्यामागे एक सांस्कृतिक मानसशास्त्रही आहे. उजवा हात सक्रिय आणि देणारा मानला जात असे, तर डावा हात प्राप्त किंवा वैयक्तिक कामांशी संबंधित होता. हळूहळू ही सवय एक सामाजिक चिन्ह बनली. कुणाचा आदर करायचा असेल, हस्तांदोलन करायचा असेल, काही तरी द्यायचा असेल, उजव्या हाताचा वापर हा शिष्टाचाराचा भाग बनला होता. आशिष्ड यांनीही या श्रेणीत प्रवेश केला. यामुळे परंपरेत एकसारखेपणा टिकून राहिला आणि समाजात आदर व्यक्त करण्याचा एक निश्चित मार्ग बनला.
योग शास्त्र: पिंगला नाडी ही योग आणि अध्यात्मातील शरीराच्या तीन प्रमुख नाडींच्या वर्णनाशी संबंधित आहे – इडा, पिंगला आणि सुषुम्ना. त्यांपैकी पिंगला नाडी उजव्या बाजूने जोडलेली मानली जाते. त्याला ऊर्जा, उबदारपणा आणि क्रियाशीलतेची नाडी म्हणतात. असे मानले जाते की उजवा हात अधिक सक्रिय जीवनशक्तीशी संबंधित आहे. जेव्हा एखाद्याच्या डोक्यावर उजवा हात असतो, तेव्हा त्याकडे ऊर्जा हस्तांतरणाची प्रक्रिया म्हणून पाहिले जाते. म्हणूनच आशीर्वादाचा स्पर्श लोकांना मानसिकदृष्ट्या आत्मविश्वास आणि भावनिकदृष्ट्या सुरक्षित बनवतो. आधुनिक विज्ञान या परंपरेचे वेगळ्या प्रकारे स्पष्टीकरण देते. शरीराची उजवी बाजू मेंदूच्या डाव्या बाजूने नियंत्रित केली जाते आणि मेंदूची डावी बाजू तर्क, भाषा आणि निर्णय घेण्याशी संबंधित असल्याचे मानले जाते. बहुतेक लोक उजव्या हाताने काम करतात, म्हणून हा हात अधिक नियंत्रित आणि तंतोतंत असतो. मानसशास्त्र असे सांगते की जेव्हा एखादी व्यक्ती त्यांच्या प्रबळ हाताने स्पर्श करते तेव्हा आत्मविश्वास आणि नियंत्रणाची नैसर्गिक भावना असते.
समोरच्या व्यक्तीसाठी हे चिन्ह सुरक्षिततेची आणि विश्वासाची भावना देते. म्हणूनच उजव्या हाताने दिलेला आशीर्वाद अधिक प्रभावी वाटतो. दैनंदिन जीवनात परंपरांचा प्रभाव तुम्ही पाहिले असेल की घरातील मुलेही वडीलधाऱ्यांचा आशीर्वाद घेताना नकळत आपले डोके उजवीकडे झुकवतात, जेणेकरून हात व्यवस्थित ठेवता येईल. विवाहसोहळे, सण-उत्सव, धार्मिक समारंभातही हीच पद्धत वापरली जाते. पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली ही सवय केवळ धार्मिक नियम न राहता एक सामाजिक सवय बनली आहे.
लहानपणापासून जेव्हा आपण असेच पाहतो तेव्हा ते स्वाभाविक वाटते. हळूहळू ही परंपरा ओळखीचा भाग बनते. उजव्या हाताने आशीर्वाद देण्याची परंपरा ही केवळ धार्मिक श्रद्धा नाही. यात ज्योतिषशास्त्राची प्रतीकात्मकता, योगाची ऊर्जा संकल्पना आणि विज्ञानाचे व्यावहारिक तर्कशास्त्र यांचा समावेश आहे. म्हणूनच ही प्रथा आजही तितकीच जिवंत आहे. जेव्हा एखादा मोठा माणूस उजव्या हाताने डोक्यावर हात ठेवतो तेव्हा तो केवळ संस्कार करत नसतो तर पिढ्यानपिढ्या चालत आलेली श्रद्धेची परंपरा तो पुढे नेत असतो.
