दिवाळीच्या खरेदीवर UPI पेमेंट केल्यास दुकानदार जास्त पैसे आकारू शकतो का? जाणून घ्या नियम

दिवाळीच्या सणानिमित्त कपडे, इलेक्ट्रॉनिक वस्तू, मिठाई आणि गिफ्टची खरेदी मोठ्या प्रमाणात केली जाते. सध्या रोख रकमेऐवजी बहुतांश ग्राहक UPI द्वारे पेमेंट करण्याला प्राधान्य देतात. मात्र, अलीकडे UPI व्यवहारांवर व्यापाऱ्यांकडून शुल्क आकारले जाणार असल्याची चर्चा सुरू असल्याने ग्राहकांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला आहे. अशा परिस्थितीत दिवाळीच्या खरेदी वेळी UPI ने पैसे दिल्यास दुकानदार तुमच्याकडून अतिरिक्त शुल्क आकारू शकतो का? UPI चे नवे नियम काय आहेत आणि ग्राहकांनी पेमेंट करताना कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात, हे जाणून घेऊया.

UPI व्यवहारांवरील नवे व्यापारी शुल्क काय आहे?

UPI द्वारे व्यापाऱ्यांना केल्या जाणाऱ्या काही व्यवहारांवर मर्चंट डिस्काउंट रेट (MDR) लागू करण्याची तरतूद करण्यात आली आहे. यानुसार २ हजार रुपयांपेक्षा जास्त रकमेच्या पात्र व्यापारी व्यवहारांवर ०.४ टक्के शुल्क आकारले जाऊ शकते. हे शुल्क प्रत्येक व्यवहारासाठी कमाल ३०० रुपयांपर्यंत मर्यादित असेल.

मात्र, दिवाळीच्या खरेदीच्या पार्श्वभूमीवर नॅशनल पेमेंट्स कॉर्पोरेशन ऑफ इंडिया (NPCI) ने या शुल्काची अंमलबजावणी दिवाळीनंतर करण्याचा निर्णय घेतला आहे. त्यामुळे सणासुदीच्या काळात ग्राहकांना या नव्या शुल्काची चिंता करण्याची गरज नाही. तसेच २ हजार रुपये किंवा त्यापेक्षा कमी रकमेच्या व्यवहारांवर MDR लागू होणार नाही. दरमहा १ लाख रुपयांपर्यंत पात्र UPI पेमेंट स्वीकारणाऱ्या छोट्या व्यापाऱ्यांनाही या शुल्कातून सूट देण्यात आली आहे.

UPI शुल्क कोणाला भरावे लागणार?

UPI व्यवहारांवरील लागू MDR शुल्क ग्राहकांना नव्हे, तर संबंधित व्यापाऱ्यांना भरावे लागणार आहे. बँकांना व्यापाऱ्यांनी हे शुल्क ग्राहकांकडून वसूल करू नये, याची काळजी घेण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे. तसेच UPI ॲप्सनाही प्लॅटफॉर्म फी किंवा इतर छुपे शुल्क आकारण्यास मनाई करण्यात आली आहे.

उदाहरणार्थ, तुम्ही दिवाळीसाठी ३ हजार रुपयांची साडी किंवा २५ हजार रुपयांचा टीव्ही खरेदी केला आणि UPI द्वारे पैसे दिले, तर दुकानदाराला केवळ UPI पेमेंट केल्यामुळे तुमच्या बिलात अतिरिक्त शुल्क जोडता येणार नाही. या व्यवहारावरील लागू व्यापारी शुल्काची जबाबदारी दुकानदाराची असेल.

दिवाळीच्या खरेदीवेळी ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी?

दिवाळीच्या खरेदी दरम्यान UPI द्वारे पेमेंट करताना ग्राहकांनी काही गोष्टी लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे. सर्वप्रथम खरेदीचे बिल व्यवस्थित तपासा. दुकानदाराने UPI पेमेंटसाठी स्वतंत्र शुल्क आकारले असल्यास त्याबाबत स्पष्टीकरण मागा.

जर बिलामध्ये कोणतेही अतिरिक्त UPI शुल्क जोडले असेल, तर बिलाची प्रत आणि पेमेंट केल्याचा स्क्रीनशॉट किंवा व्यवहाराची पावती स्वतःकडे ठेवा. गरज पडल्यास या पुराव्यांच्या आधारे संबंधित ठिकाणी तक्रार करता येऊ शकते.

थोडक्यात सांगायचे तर, UPI व्यवहारांवरील व्यापारी शुल्क ग्राहकांकडून वसूल करण्याची परवानगी नाही. त्यामुळे दिवाळीच्या खरेदी वेळी UPI ने पेमेंट करताना अतिरिक्त शुल्क आकारले जात असल्यास त्याबाबत प्रश्न विचारण्याचा अधिकार ग्राहकांना आहे.