गरजेच्या वेळी म्युच्युअल फंड, PPF आणि NPS पैकी कुठे होतो झटपट पैशांचा पाऊस?

गुंतवणूक करताना परताव्यासोबतच गरजेच्या वेळी पैसे किती लवकर काढता येतात (लिक्विडिटी), हे पाहणे महत्त्वाचे असते. पीपीएफ आणि एनपीएसमध्ये दीर्घ मुदतीचे निर्बंध असल्याने संकटसमयी तात्काळ निधी मिळवणे कठीण होते. याउलट, ओपन-एंडेड म्युच्युअल फंड आणि ईपीएफचे अंशतः विड्रॉव्हल नियम संकटसमयी कमी वेळात आर्थिक मदत मिळवण्यासाठी कसे फायदेशीर ठरतात, ते पाहूया.

भविष्यातील आर्थिक उद्दिष्टे आणि निवृत्तीचे नियोजन करण्यासाठी आजकाल अनेक लोक वेगवेगळ्या योजनांमध्ये गुंतवणूक करतात. यामध्ये कर्मचारी भविष्य निर्वाह निधी (EPF), सार्वजनिक भविष्य निर्वाह निधी (PPF), राष्ट्रीय पेन्शन प्रणाली (NPS) आणि म्युच्युअल फंड (Mutual Funds) हे सर्वात लोकप्रिय पर्याय आहेत.

मात्र, जेव्हा अचानक वैद्यकीय आणीबाणी किंवा इतर कारणांमुळे पैशांची अत्यंत गरज भासते, तेव्हा कोणत्या गुंतवणुकीतून सर्वात वेगाने पैसा हाती येईल? हा प्रश्न महत्त्वाचा ठरतो. प्रत्येक योजनेचे पैसे काढण्याचे नियम वेगळे आहेत. चला तर मग जाणून घेऊया कोणत्या पर्यायातून किती दिवसांत पैसे मिळतात.

1. म्युच्युअल फंड, सोपा पर्याय
तुम्हाला अत्यंत तातडीने पैशांची गरज असेल, तर या सर्व पर्यायांमध्ये म्युच्युअल फंड हा सर्वात आघाडीवर आहे. ओपन-एंडेड म्युच्युअल फंडामध्ये कोणताही लॉक-इन कालावधी नसतो (इक्विटी लिंक्ड सेव्हिंग्स स्कीम म्हणजेच ELSS वगळता). तुम्ही कामाच्या दिवशी म्युच्युअल फंडातून पैसे काढण्याची (Redemption) विनंती टाकल्यास, साधारणपणे १ ते ३ दिवसांत (T+1 ते T+3) पैसे थेट तुमच्या बँक खात्यात जमा होतात. जर तुम्ही ‘लिक्विड म्युच्युअल फंडा’त गुंतवणूक केली असेल, तर काही तासांत किंवा अगदी त्याच दिवशी पैसे बँक खात्यात येतात. यामुळे तरलतेच्या (Liquidity) बाबतीत म्युच्युअल फंड सर्वोत्तम मानला जातो.

2. NPS, ‘T+2’ दिवसांची ऑनलाईन प्रक्रिया
राष्ट्रीय पेन्शन प्रणाली (NPS) हा प्रामुख्याने निवृत्तीसाठीचा निधी आहे. परंतु, पेन्शन फंड नियामक आणि विकास प्राधिकरणाने (PFRDA) आता यातून पैसे काढण्याची प्रक्रिया खूप सोपी केली आहे, सध्या एनपीएस मधून अंशतः (Partial) किंवा पूर्ण पैसे काढल्यास T+2 दिवसांत (म्हणजे व्यवहार पूर्ण झाल्यानंतर दुसऱ्या दिवशी) पैसे बँक खात्यात ट्रान्सफर होतात. एनपीएसमधून तुम्ही एकूण गुंतवणुकीच्या केवळ 25 टक्के रक्कमच विशिष्ट कारणांसाठी (उदा. मुलांचे शिक्षण, लग्न किंवा आजारपण) मुदतपूर्व काढू शकता.

3. EPF, क्लेम लवकर मंजूर, पण काही अटी लागू
नोकरदारांसाठी असणाऱ्या या योजनेत संकटसमयी ‘पीएफ ॲडव्हान्स’ काढण्याची सुविधा मिळते. ईपीएफओने आता क्लेम सेटलमेंटची प्रक्रिया पूर्णपणे डिजिटल केल्यामुळे पैसे मिळण्याचा वेग वाढला आहे. ऑनलाईन अर्ज केल्यानंतर साधारणपणे 3 ते 7 कार्यालयीन दिवसांत पीएफचे पैसे बँक खात्यात जमा होतात. काही विशेष प्रकरणांमध्ये (उदा. आजारपण किंवा कोविड ॲडव्हान्स) हा क्लेम 3 दिवसांतही मंजूर होतो. तुम्ही पीएफ खात्यातून सर्वच्या सर्व रक्कम नोकरीत असताना काढू शकत नाही. घर खरेदी, लग्न, शिक्षण किंवा वैद्यकीय कारणांसाठीच अंशतः रक्कम काढता येते.

4. PPF, दीर्घकालीन बचत, मर्यादित उपलब्धता
सार्वजनिक भविष्य निर्वाह निधी हा सुरक्षित गुंतवणुकीचा उत्तम पर्याय असला, तरी जलद पैशांच्या बाबतीत हा पर्याय मागे पडतो. कारण या योजनेचा मुख्य उद्देश दीर्घकालीन बचत हा आहे. पीपीएफ खात्यातून पैसे काढण्यासाठी अर्ज केल्यानंतर बँकेच्या किंवा पोस्ट ऑफिसच्या प्रक्रियेनुसार 3 ते 5 दिवसांचा वेळ लागू शकतो. पीपीएफचा लॉक-इन कालावधी 15 वर्षांचा असतो. खाते उघडल्यापासून केवळ 7 व्या वर्षापासून ठराविक रक्कम अंशतः काढता येते. तसेच यावर कर्ज घेण्याची सुविधाही उपलब्ध असते, मात्र अडचणीत तात्काळ रोख रक्कम मिळवणे थोडे कठीण असते.

(डिस्क्लेमर: या आर्टिकलमध्ये देण्यात आलेली माहिती व उपाय हे सामान्य ज्ञानावर आधारित आहेत. आमचा याला दुजोरा नाही. ते अवलंबण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला जरूर घ्यावा.)