Railway Rules: रेल्वे प्रवाशांसाठी मोठी बातमी! ग्रुप बुकिंगचा जुना नियम बदलला, एकाच ट्रेनमध्ये आता कितीही जणांना करता येणार ग्रुप बुकिंग?

Railways Removes Berth Limit for Group Bookings: रेल्वेने सणासुदीचा आणि सुट्ट्यांचा हंगाम लक्षात घेऊन ग्रुप बुकिंगच्या नियमांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल केले आहेत. बर्थची कमाल मर्यादा रद्द करण्यात आली आहे.

Railway Rules: रेल्वे प्रवाशांसाठी मोठी बातमी! ग्रुप बुकिंगचा जुना नियम बदलला, एकाच ट्रेनमध्ये आता कितीही जणांना करता येणार ग्रुप बुकिंग?
Indian Railways Revises Group Booking Rules
| Updated on: Nov 20, 2026 | 10:54 PM

भारतीय रेल्वेच्या तिकीट बुकिंग आणि प्रवासाच्या नियमांसंदर्भात दोन महत्त्वाचे बदल करण्यात आले आहेत. पहिला बदल म्हणजे, रेल्वे मंत्रालय 1983-84 मध्ये सुरू केलेली 43 वर्षे जुनी आरएसी सुविधा बंद करण्याच्या विचारात आहे. या प्रणालीअंतर्गत, दोन प्रवाशांना एकाच बर्थवर राहावे लागत असे, तरीही दोघांकडून पूर्ण भाडे आकारले जात असे. यामागील युक्तिवाद असा आहे की, डिजिटल तिकीट तपासणीच्या युगात, रिकाम्या जागा आता पुढच्या स्टेशनवरून थेट बुकिंगसाठी सहजपणे उपलब्ध करून दिल्या जाऊ शकतात.

दक्षिण पश्चिम रेल्वेने लग्न, शैक्षणिक सहली आणि तीर्थयात्रेसाठी एकत्र प्रवास करणाऱ्या गटांना मोठा दिलासा दिला आहे. मोठ्या संख्येने आणि गट आरक्षणावरील बर्थची मर्यादा काढून टाकण्यात आली आहे. भारतीय रेल्वेमधील 43 वर्षे जुनी आरएसी प्रणाली आता इतिहासजमा होण्याची शक्यता आहे. रेल्वेच्या काही वरिष्ठ अधिकाऱ्यांच्या मते, तिकीट तपासणी प्रणालीतील डिजिटल बदलांमुळे आरएसी सुविधेची उपयुक्तता संपुष्टात आली आहे.

Loading...

सध्याच्या प्रणालीनुसार, दोन प्रवाशांना एकाच बर्थवर प्रवास करावा लागतो आणि दोघांकडूनही पूर्ण भाडे आकारले जाते. तत्कालीन रेल्वेमंत्री ए. बी. ए. घनी खान चौधरी यांनी 1983-84 मध्ये सुरू केलेल्या या प्रणालीचा कोटा 2016 मध्ये वाढवण्यात आला होता. या योजनेअंतर्गत, स्लीपरमध्ये 7, थर्ड एसीमध्ये 4 आणि सेकंड एसीमध्ये 3 साईड-लोअर बर्थ आरएसीसाठी राखीव आहेत. तथापि, ही प्रणाली वंदे भारत स्लीपर ट्रेनमध्ये अद्याप लागू केलेली नाही.

अधिकाऱ्यांच्या मते, जेव्हा तिकीट प्रणाली डिजिटल नव्हती, तेव्हा ही प्रणाली प्रवासी-स्नेही होती. आता टीटीईंकडील हँडहेल्ड टर्मिनल्स थेट संपूर्ण प्रणालीशी जोडलेले आहेत. जर कन्फर्म तिकीट असलेला प्रवासी ट्रेनमध्ये चढला नाही, तर टीटीई तात्काळ ‘नो-शो’ची नोंद करतो. ती जागा पुढच्या स्टेशनवरून चालू बुकिंगसाठी उपलब्ध होते. यामुळे टीटीईचे स्वविवेकाधिकार आणि अनियमिततेची शक्यता कमी होईल.

शिवाय, 2015 च्या रद्दीकरण नियमांनुसार, जर एखादा प्रवासी हजर झाला नाही, तर रेल्वेला संपूर्ण भाडे गमवावे लागते. यामुळे रेल्वेचे कोणतेही आर्थिक नुकसान होत नाही. तीच जागा पुढच्या स्टेशनवर दुसऱ्या प्रवाशाला पूर्ण भाड्याने दिली जाऊ शकते. आरएसी प्रणाली रद्द करण्याच्या चर्चेमागे संसदीय सार्वजनिक लेखा समितीची अलीकडील शिफारस हे देखील एक महत्त्वाचे कारण मानले जाते.

पीएसीने आपला अहवाल 4 फेब्रुवारी 2026 रोजी लोकसभेत सादर केला. त्यात चार्ट तयार झाल्यानंतरही पूर्ण बर्थ न मिळालेल्या आरएसी प्रवाशांकडून पूर्ण भाडे आकारणे अन्यायकारक असल्याचे म्हटले आहे. अंशतः परतावा देण्याची प्रणाली तयार करण्याची सूचना केली आहे. रेल्वे अधिकाऱ्यांच्या मते, ऑनलाइन ई-तिकिटे आणि काउंटर तिकिटे या दोन्हीद्वारे बुकिंग होत असल्याने अंशतः परतावा देणारी प्रणाली विकसित करणे खूप गुंतागुंतीचे आहे. अशा परिस्थितीत, आरएसी प्रणाली रद्द करणे हा अधिक व्यावहारिक पर्याय असू शकतो.

सुट्ट्या आणि लग्नसराईचा हंगाम लक्षात घेता, दक्षिण पश्चिम रेल्वेने समूह प्रवाशांना मोठा दिलासा दिला आहे. समूह आरक्षणाच्या नियमांमध्ये महत्त्वपूर्ण बदल करण्यात आले आहेत. हुबळीस्थित SWR ने या संदर्भात नवीन मार्गदर्शक तत्त्वे जारी केली आहेत. या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, मोठ्या प्रमाणात आणि समूह आरक्षणासाठी परवानगी असलेल्या बर्थची कमाल मर्यादा काढून टाकण्यात आली आहे.

मुख्य आरक्षण पर्यवेक्षक आणि स्टेशन व्यवस्थापक सर्व श्रेणींमध्ये कोणत्याही निर्बंधांशिवाय समूह आरक्षणास मंजुरी देऊ शकतील. याचा फायदा लग्न, तीर्थयात्रा, क्रीडा आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांसाठी प्रवास करणाऱ्या मोठ्या गटांना होईल. यासाठी अर्ज आगाऊ आरक्षण कालावधीच्या सुरुवातीच्या दिवशी सकाळी ९:०० वाजल्यापासून सादर करता येतील. प्रत्येक प्रवाशाने आपले पूर्ण नाव, वय, लिंग, पत्ता आणि प्रवासाचा उद्देश देणे आवश्यक आहे.

Loading...
Unable to load recommendations.
Follow Us