आता रुपयाचे काय होणार? भारताचा व्यापार तुटीचा आकडा 40 अब्ज डॉलरवर; भारतीय चलनावर दबाव वाढणार?

भारताच्या व्यापार तुटीत ऑक्टोबर महिन्यात मोठी वाढ झाली असून हा आकडा जवळपास 40 अब्ज डॉलरवर पोहोचला आहे. सोन्याची वाढलेली मागणी आणि कच्च्या तेलाच्या आयातीत झालेली वाढ यामुळे देशाच्या आयात खर्चात मोठी भर पडली. सामान्यतः व्यापार तूट वाढली की रुपयावर दबाव निर्माण होण्याची शक्यता असते. मात्र, Axis Bank Research च्या मते, सध्याच्या परिस्थितीत रुपयाची मोठी घसरण होण्याची शक्यता कमी आहे. परदेशी गुंतवणुकीचा ओघ, सेवा क्षेत्रातून मिळणारे उत्पन्न आणि आंतरराष्ट्रीय बाजारातील कच्च्या तेलाच्या किमती यामुळे रुपयाला आधार मिळू शकतो.

व्यापार तूट वाढण्यामागे सोन्याचा मोठा वाटा

ऑक्टोबरमध्ये भारताची वस्तू आयात 89.35 अब्ज डॉलरवर पोहोचली, तर निर्यात 49.47 अब्ज डॉलर इतकी होती. परिणामी, आयात आणि निर्यात यांच्यातील फरक वाढून व्यापार तूट 39.88 अब्ज डॉलरवर गेली. Axis Bank च्या 13 नोव्हेंबरच्या अहवालानुसार, ऑक्टोबरमधील व्यापार तुटीत झालेल्या जवळपास 10 अब्ज डॉलरच्या वाढीपैकी सुमारे 5 अब्ज डॉलरचा वाटा केवळ सोन्याच्या आयातीचा होता. सणासुदीच्या काळात सोन्याची मागणी वाढल्याने आयातीत वाढ झाली. मात्र, मागील काही वर्षांतील हंगामी आकडेवारीच्या तुलनेत सोन्याची आयात अजूनही कमी असल्याचे बँकेने नमूद केले आहे.

सोन्याबरोबरच इलेक्ट्रॉनिक्स, यंत्रसामग्री आणि खाद्यतेल यांसारख्या वस्तूंच्या आयातीतही वाढ झाली. विशेष म्हणजे, तेल आणि सोने वगळता इतर वस्तूंची आयात वार्षिक आधारावर 33 टक्क्यांनी वाढली.

व्यापार तूट वाढली, तरी रुपयाला आधार कसा मिळणार?

व्यापार तूट पाहताना केवळ वस्तूंची आयात आणि निर्यात विचारात घेणे पुरेसे नसते. भारताला माहिती तंत्रज्ञान, वित्तीय सेवा आणि इतर सेवा निर्यातीतून मोठ्या प्रमाणात परकीय चलन मिळते. Axis Bank च्या मते, गेल्या 12 महिन्यांत भारताचा सेवा व्यापारातील अधिशेष 226 अब्ज डॉलर होता. परदेशातून येणारे निव्वळ पैसे आणि इतर आर्थिक व्यवहारांचा समावेश केल्यास हा अधिशेष जवळपास 332 अब्ज डॉलरपर्यंत पोहोचतो. त्यामुळे वस्तूंच्या व्यापारातील तुटीचा परिणाम काही प्रमाणात भरून काढता येतो.

याच पार्श्वभूमीवर आर्थिक वर्ष 2026-27 मध्ये भारताची चालू खात्यातील तूट (Current Account Deficit) GDP च्या जवळपास 1 टक्क्यापर्यंत मर्यादित राहू शकते, असा अंदाज बँकेने व्यक्त केला आहे.

परदेशी गुंतवणूकदारांची परतफेड रुपयासाठी सकारात्मक

नोव्हेंबरच्या सुरुवातीला परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी (FPI) भारतीय शेअर बाजारात पुन्हा गुंतवणूक सुरू केली. महिन्याच्या सुरुवातीच्या काळात जवळपास 6 अब्ज डॉलरची गुंतवणूक भारतीय शेअर बाजारात आल्याचे वृत्त आहे. परदेशी गुंतवणूक वाढल्यास रुपयाची मागणी वाढण्यास मदत होते.

11 नोव्हेंबर रोजी रुपया डॉलरच्या तुलनेत 0.26 टक्क्यांनी मजबूत होऊन 93.69 वर बंद झाला होता. एप्रिलनंतरची ही त्याची सर्वोत्तम पातळी होती. मात्र, 13 नोव्हेंबरला रुपया पुन्हा घसरून 94.24 प्रति डॉलरवर बंद झाला.

रुपयासमोरील आव्हाने कायम

रुपयाला आधार मिळत असला तरी काही जागतिक घटकांमुळे त्याच्यावर दबाव येऊ शकतो. अमेरिकेतील महागाई वाढल्यास फेडरल रिझर्व्ह व्याजदर दीर्घकाळ उच्च पातळीवर ठेवू शकते. अशा परिस्थितीत डॉलर अधिक मजबूत होण्याची शक्यता आहे. दुसरीकडे, कच्च्या तेलाच्या किमती पुन्हा वाढल्यास भारताचा आयात खर्च वाढेल. सध्या 12 महिन्यांच्या सरासरी फॉरवर्ड क्रूड ऑइलची किंमत जवळपास 87 डॉलर प्रति बॅरलवर आल्याने भारताला काहीसा दिलासा मिळाला आहे.

एकंदरीत, 40 अब्ज डॉलरची व्यापार तूट ही चिंतेची बाब असली तरी त्यामुळे रुपया दीर्घकाळ कमकुवत राहील, असे मानणे घाईचे ठरेल. सेवा क्षेत्रातील कमाई, परदेशी गुंतवणुकीचा ओघ आणि तेलाच्या किमतीतील स्थिरता हे आगामी काळात रुपयाची दिशा ठरवणारे महत्त्वाचे घटक असतील.