दहा वर्षांत बदललं भारताचं उच्च शिक्षणाचं चित्र; विद्यापीठांची संख्या 69% वाढली, तर विद्यार्थ्यांचाही आकडा सकारात्मक

उच्च शिक्षण हा भारताच्या ज्ञान-आधारित अर्थव्यवस्थेच्या दिशेने होणाऱ्या प्रवासाचा एक प्रमुख आधारस्तंभ आहे आणि राष्ट्रीय शिक्षण धोरण (NEP) 2020 चा देखील एक प्रमुख आधारस्तंभ आहे. हे धोरण अशा शिक्षण प्रणालीची कल्पना करते, जी सर्वांगीण आणि बहुविद्याशाखीय शिक्षणाला प्रोत्साहन देते आणि शाश्वत विकास ध्येय (SDG) 4 ची उद्दिष्टे साध्य करण्यास मदत करते. शाश्वत विकास ध्येय (SDG) 4 चा उद्देश सर्वांसाठी सर्वसमावेशक आणि समान दर्जेदार शिक्षण सुनिश्चित करणे आणि आजीवन शिक्षणाच्या संधींना प्रोत्साहन देणे हा आहे. शिक्षण मंत्रालय भारतातील उच्च शिक्षण संस्थांचे वार्षिक सर्वेक्षण करते.

शिक्षण मंत्रालयाद्वारे दरवर्षी आयोजित केले जाणारे ‘अखिल भारतीय उच्च शिक्षण सर्वेक्षण’ (AISHE), देशभरातील उच्च शिक्षण संस्थांबद्दल व्यापक आणि ठोस माहिती प्रदान करते. ही माहिती NEP २०२० अंतर्गत उच्च शिक्षण सुधारणांच्या प्रगतीचा मागोवा घेण्यासाठी, नव्याने निर्माण होणाऱ्या उणिवा ओळखण्यासाठी आणि धोरणात्मक निर्णयांना दिशा देण्यासाठी उपयुक्त ठरते.

उच्च शिक्षणाची विस्तारणारी व्याप्ती

AISHE अहवालानुसार, गेल्या दशकात भारताच्या उच्च शिक्षण जाळ्याचा लक्षणीय विस्तार झाला आहे.

• विद्यापीठांची संख्या २०१४-१५ मधील ७६० वरून २०२३-२४ मध्ये १,२८९ झाली, म्हणजेच ६९.६% वाढ झाली.

• महाविद्यालयांची संख्या ३८,४९८ वरून ४८,२४६ झाली, म्हणजेच २५.३% वाढ झाली.

• स्वतंत्र संस्थांची संख्या १२,२७६ वरून १५,२२१ झाली, म्हणजेच अंदाजे २४% वाढ झाली.