अनुवादिनी एआय आणि मॅथझोरोची भागीदारी : प्रत्येक भारतीय विद्यार्थ्यासाठी गेम-आधारित गणिताचं शिक्षण देण्याचा उपक्रम

भारतामध्ये 25 कोटी शालेय विद्यार्थी आहेत, जे अनेक भाषा बोलतात, पण बहुतांश विद्यार्थ्यांना वाटणारी भीती एकच असते- ती म्हणजे गणिताची. आज, भारतातील दोन महत्त्वाकांक्षी प्लॅटफॉर्म्स एकत्र येऊन हा बदल घडवण्याच्या दिशेने पाऊल टाकत आहेत. अनुवादिनी एआय — AICTE, शिक्षण मंत्रालयाच्या अंतर्गत कार्यरत सेक्शन ८ कंपनी आणि “मेक इन इंडिया” अंतर्गत विकसित बहुभाषिक बुद्धिमत्ता प्लॅटफॉर्म, ज्याने 22 भारतीय आणि 89 परदेशी भाषांमध्ये जगातील पहिले एआय इकोसिस्टम तयार केले — यांनी मॅथझोरोसोबत भागीदारी केली आहे.

भारताच्या विविध भाषिक पार्श्वभूमीतील प्रत्येक विद्यार्थ्याला गुणवत्तापूर्ण गणित शिक्षण उपलब्ध करून देण्यासाठी एक महत्त्वाचे पाऊल म्हणून, अनुवादिनी एआयने मॅथझोरोसोबत सहयोगाची घोषणा केली आहे. मॅथझोरो हा इयत्ता 6 वी ते 10वीच्या विद्यार्थ्यांसाठी विकसित केलेला गेम-आधारित गणित शिक्षणाचा प्लॅटफॉर्म आहे.

अनुवादिनी एआय, AICTE (All India Council for Technical Education) आणि शिक्षण मंत्रालयाच्या अंतर्गत विकसित “मेक इन इंडिया” उपक्रमाचा भाग असून, जगातील सर्वात व्यापक एआय-आधारित बहुभाषिक प्लॅटफॉर्म म्हणून ओळखले जाते. या प्लॅटफॉर्मने मॅथझोरोसोबत ऐतिहासिक सहयोगाची घोषणा केली आहे. ही भागीदारी नवी दिल्ली येथील एआयसीटीई मुख्यालयात अनुवादिनी एआयचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी आणि एआयसीटीई, शिक्षण मंत्रालयाचे मुख्य समन्वय अधिकारी डॉ. बुद्ध चंद्रशेखर यांनी जाहीर केली.

या सहकार्याचा मुख्य उद्देश एकच आहे — भारतातील प्रत्येक मुलाला त्याला समजणाऱ्या भाषेत गुणवत्तापूर्ण गणित शिक्षण उपलब्ध करून देणे. अनुवादिनी एआय, सेक्शन 8 कंपनी, जी AICTE, शिक्षण मंत्रालयाच्या अंतर्गत येते, ती 22 भारतीय भाषा आणि 89 परदेशी भाषांमध्ये काम करते. ही प्रणाली संदर्भानुसार आणि सांस्कृतिकदृष्ट्या संवेदनशील भाषांतर प्रदान करते, ज्याची द्विस्तरीय पडताळणी, भाषा तज्ञ आणि विषय तज्ञ यांच्या माध्यमातून केली जाते. या प्लॅटफॉर्मने आधीच 700 हून अधिक NCERT पुस्तकं आणि 721 NIMI कौशल्य मंत्रालयाची पुस्तक 22 भारतीय भाषांमध्ये अनुवादित केली आहेत. याशिवाय, बुज्जी ट्रान्सलेशन इंजिनद्वारे 150 कोटींहून अधिक पानांचं प्रक्रिया कार्य पूर्ण केलं आहे आणि 2000 तासांहून अधिक बहुभाषिक व्हिडिओंचे अनुवाद केले आहेत. 870 हून अधिक विषय-विशिष्ट शब्दकोशांमध्ये एक लाखांहून अधिक टर्म्स समाविष्ट करून, तांत्रिक, शैक्षणिक, कायदेशीर आणि शासकीय विषयांमध्ये अनुवादिनी एआय संस्थात्मक दर्जाची भाषांतर क्षमता आणि सरकारी स्तरावरील यशस्वी अंमलबजावणीचा अनुभव मॅथझोरो भागीदारीसाठी घेऊन येते.

भाषांतराच्या पलीकडे जाऊन, अनुवादिनी एआय संपूर्ण (end-to-end) एआय, बीआय आणि डीआय उपाय उपलब्ध करून देते — ज्यामध्ये विषय-विशिष्ट अॅनालिटिक्स डॅशबोर्ड, बहुभाषिक चॅटबॉट्स, रिअल-टाइम काम प्रगती निरीक्षण प्रणाली, एआय-आधारित जीआयएस आणि भू-स्थानिक उपाय, सप्लाय चेन इंटेलिजन्स प्लॅटफॉर्म्स आणि विविध संस्थांच्या गरजेनुसार सानुकूलित एआय पोर्टल्स यांचा समावेश आहे. हे उपाय सार्वजनिक व खाजगी संस्था, शैक्षणिक संस्था आणि उद्योगांसाठी विशेषतः तयार केले जातात. या व्यापक क्षमतेमुळे अनुवादिनी एआय केवळ भाषा तंत्रज्ञान पुरवठादार न राहता, सरकार, मंत्रालये, शैक्षणिक संस्था, उद्योग आणि जगभरातील खाजगी संस्थांसाठी एक सर्वसमावेशक बुद्धिमान प्रणाली भागीदार म्हणून उभे राहते.

कशी झाली स्थापना ?

“जर गणित शिकणे हे खेळ खेळण्याइतके आकर्षक असते तर?” या साध्या पण महत्त्वाच्या प्रश्नातून केली मॅथझोरोची स्थापना रामादेवु रामकुमार यांनी केली. गणित हा विषय आजही जगभरातील विद्यार्थ्यांसाठी आव्हानात्मक असतो. अनेक विद्यार्थ्यांना अडचणी येतात त्या त्यांच्या क्षमतेअभावी नव्हे, तर पाठांतर-आधारित शिक्षण पद्धती, मर्यादित सहभाग आणि स्वतःच्या भाषेऐवजी दुसऱ्या भाषेत दिले जाणारे शिक्षण यामुळे असतात. मॅथझोरोची “Learn, Play, Earn, and Unlock” ही पद्धत विद्यार्थ्यांना अल्जेब्रा आयलंड, जिओमेट्री आयलंड, ट्रिग्नोमेट्री आयलंड आणि प्रॉबॅबिलिटी आयलंड अशा थीम-आधारित विभागांमधून दृश्यात्मक प्रवास घडवते. यामुळे स्क्रीनवर घालवलेला प्रत्येक मिनिट एनसीईआरटी, आयसीएसई आणि राज्य मंडळाच्या अभ्यासक्रमाशी सुसंगत अशा संकल्पनात्मक शिक्षणात परिवर्तित होतो. हा प्लॅटफॉर्म कमी इंटरनेट गतीवरही कार्यक्षम राहील अशा प्रकारे तयार करण्यात आला आहे, ज्यामुळे ग्रामीण आणि अर्ध-शहरी भारतातही तो सहज उपलब्ध होतो.

महत्त्वाचा पैलू

या भागीदारीचा पहिला आणि सर्वात महत्त्वाचा पैलू म्हणजे मॅथझोरो ॲपचे रिअल-टाइम बहुभाषिक वितरण. अनुवादिनी एआयची “लाइन-इन ट्रान्सलेशन” तंत्रज्ञानामुळे मॅथझोरोमधील प्रत्येक स्क्रीन, प्रश्न, बक्षीस संदेश, गेम कथा आणि शिकवणी घटक विद्यार्थ्याच्या पसंतीच्या भाषेत त्वरित उपलब्ध होतात — पेज रीफ्रेश न करता आणि वेगवेगळ्या भाषांसाठी स्वतंत्र ॲपची गरज न भासता. तामिळनाडू, आसाम किंवा राजस्थानमधील विद्यार्थी एकाच प्लॅटफॉर्मवर त्यांच्या स्वतःच्या भाषेत मॅथझोरोचा अनुभव घेऊ शकतात.

हे केवळ इंग्रजी ॲपचे भाषांतर नसून, 22 भारतीय आणि 89 परदेशी भाषांना समर्थन देणारा खऱ्या अर्थाने बहुभाषिक अनुभव आहे. संशोधनानुसार, विद्यार्थ्यांना त्यांच्या मातृभाषेत शिक्षण दिल्यास ते जलद शिकतात, संकल्पना अधिक काळ लक्षात ठेवतात आणि अधिक सक्रिय सहभाग घेतात. त्यामुळे या भागीदारीमुळे भाषा ही गणित शिकण्यातील अडथळा न राहता एक पूल बनते, आणि गेम-आधारित अनुभव प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी अधिक अर्थपूर्ण ठरतो.

पुढील शैक्षणिक टप्पा सुलभ करणे

या भागीदारीचा दुसरा पैलू म्हणजे इयत्ता १० नंतरच्या विद्यार्थ्यांसाठी पुढील शैक्षणिक टप्पा सुलभ करणे. अनुवादिनी परीक्ष, अनुवादिनी एआयने विकसित केलेला एआय-आधारित परीक्षा तयारी प्लॅटफॉर्म, जेईई, नीट, यूपीएससी, सीबीएसई, आयसीएसई आणि सर्व राज्य मंडळांच्या परीक्षांसाठी तयारीस समर्थन देतो — आणि तेही सर्व २२ भारतीय भाषांमध्ये बहुभाषिक क्षमतेसह व अनुकूलित अवघडपणासह. इयत्ता 6 वी ते 10 वी दरम्यान मॅथझोरोद्वारे गणिताची भक्कम पायाभरणी झाल्यानंतर, अनुवादिनी परीक्ष हा पुढील नैसर्गिक टप्पा ठरतो. हा प्लॅटफॉर्म विद्यार्थ्यांना त्याच भाषेत शिक्षण सुरू ठेवण्याची संधी देतो, ज्यात त्यांनी आधी शिकले आहे, आणि स्पर्धात्मक परीक्षांच्या महत्त्वाच्या टप्प्यावर इंग्रजीकडे वळण्याची गरज टाळतो. एकत्रितपणे, मॅथझोरो आणि अनुवादिनी परीक्ष हे शालेय गणितापासून ते आयआयटी-जेईई आणि नीटसारख्या स्पर्धात्मक परीक्षांपर्यंत अखंड बहुभाषिक शैक्षणिक प्रवास निर्माण करतात — ज्यामुळे विद्यार्थी, पालक आणि शिक्षकांसाठी या दोन्ही प्लॅटफॉर्मचे मूल्य अधिक वाढते.

या एकत्रीकरणाचा तिसरा पैलू बहुभाषिक शिक्षणातील सर्वात मोठ्या अडचणींपैकी एकावर लक्ष केंद्रित करतो — प्रादेशिक भाषांमध्ये अभ्यासक्रमाशी सुसंगत मूल्यांकन (assessments) तयार करणे. अनुवादिनी एआयचा “क्वेश्चन पेपर क्रिएटर” हा साधन सीबीएसई, आयसीएसई आणि सर्व राज्य मंडळांच्या अभ्यासक्रमाशी सुसंगत अध्यायनिहाय प्रश्नपत्रिका स्वयंचलितपणे तयार करतो, आणि तेही 22 भारतीय व 89 परदेशी भाषांमध्ये, विविध अवघडपणा पातळ्यांवर. मॅथझोरोमध्ये ही क्षमता अध्यायाच्या शेवटी चाचण्या, बोर्ड-आधारित सराव प्रश्नपत्रिका आणि विद्यार्थ्याच्या प्रगतीनुसार बदलणारी मूल्यांकन प्रणाली तयार करण्यासाठी वापरली जाईल — आणि तेही कोणत्याही हाताने प्रश्न तयार करण्याच्या श्रमांशिवाय. शिक्षक फक्त अध्याय, अवघडपणा पातळी, प्रश्नांचा प्रकार आणि भाषा निवडून काही सेकंदांत पूर्ण प्रश्नपत्रिका मिळवू शकतात. जेव्हा विद्यार्थी त्यांच्या स्वतःच्या भाषेत परीक्षा देतात, तेव्हा परीक्षा ही भीतीचे कारण न राहता त्यांनी खरोखर काय समजून घेतले आहे याची खात्री बनते — जे राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 भावनेशी पूर्णपणे सुसंगत आहे.

मॅथझोरो आणि अनुवादिनी एआय यांची भागीदारी अनेक स्तरांवर राष्ट्रीय शिक्षण धोरण 2020 (NEP) सुसंगत आहे. NEP 2020 नुसार किमान इयत्ता 5वी पर्यंत आणि शक्यतो इयत्ता 8 वी पर्यंत मातृभाषेत शिक्षण देणे अपेक्षित आहे. अनुवादिनी एआयची रिअल-टाइम बहुभाषिक प्रणाली मॅथझोरोमध्ये इयत्ता6 वी पासून विद्यार्थ्यांना त्यांच्या स्वतःच्या भाषेत शिक्षण देऊन ही अपेक्षा पूर्ण करते. पाठांतराऐवजी संकल्पनात्मक समज वाढवण्यावर दिलेला भर मॅथझोरोच्या गेम-आधारित पद्धतीत स्पष्टपणे दिसतो. ग्रामीण व दुर्गम भागांमध्ये शिक्षणाची समान उपलब्धता सुनिश्चित करण्यासाठी मॅथझोरोची कमी इंटरनेट गतीवर चालणारी रचना आणि अनुवादिनी एआयची ऑफलाइन साधने — जसे की “चुटकी 2.0” — महत्त्वाची भूमिका बजावतात. “क्वेश्चन पेपर क्रिएटर”द्वारे बहुभाषिक व स्वयंचलित मूल्यांकनाची सुविधा ही एनईपीच्या कौशल्य-आधारित आणि तणावमुक्त मूल्यांकन प्रणालीच्या उद्दिष्टाला पूरक ठरते. एकंदरीत, ही भागीदारी एडटेक क्षेत्रात एनईपी 2020 तत्त्वांची सर्वसमावेशक अंमलबजावणी करणारे एक प्रभावी उदाहरण आहे.

या प्रसंगी अनुवादिनी एआयचे मुख्य कार्यकारी अधिकारी डॉ. बुद्ध चंद्रशेखर यांनी सांगितले की, कोणत्याही विद्यार्थ्याला ज्ञान मिळवण्यात भाषा अडथळा ठरू नये यासाठीच हा प्लॅटफॉर्म तयार करण्यात आला आहे. त्यांनी नमूद केले की मॅथझोरोसोबतची ही भागीदारी अनुवादिनी एआयच्या ध्येयाशी सुसंगत असून, तंत्रज्ञानाच्या माध्यमातून भारतातील प्रत्येक मुलासाठी शिक्षण अधिक न्याय्य, सुलभ आणि सशक्त करण्याचा प्रयत्न आहे.

मॅथझोरोचे संस्थापक रामादेवु रामकुमार यांनी सांगितले की, आजच्या काळात मुलं मोबाईल फोन सहजपणे सोडणार नाहीत, आणि हीच गोष्ट लक्षात घेऊन मॅथझोरोची निर्मिती करण्यात आली आहे. त्यांनी सांगितले की, या भागीदारीमुळे कोणताही विद्यार्थी भाषेमुळे मागे राहणार नाही, आणि गणित शिक्षण अधिक सुलभ, आकर्षक आणि आत्मविश्वास वाढवणारे बनवण्याचे मॅथझोरोचे ध्येय पूर्ण होते.

मॅथझोरो हा प्लॅटफॉर्म इयत्ता ६ ते १० च्या विद्यार्थ्यांसाठी तयार करण्यात आला असून, तो एनसीईआरटी, आयसीएसई आणि राज्य मंडळांच्या अभ्यासक्रमाशी सुसंगत आहे. याचा उद्देश केवळ शालेय स्तरावरील कौशल्य विकसित करणे नसून, आयआयटी-जेईई आणि नीटसारख्या स्पर्धात्मक परीक्षांसाठी आवश्यक संकल्पनात्मक पाया मजबूत करणे आहे. अनुवादिनी एआयच्या बहुभाषिक आधारामुळे हा प्लॅटफॉर्म भारतातील 25 कोटी विद्यार्थ्यांना भाषिक, भौगोलिक आणि सामाजिक-आर्थिक मर्यादा ओलांडून सेवा देण्यास सक्षम ठरतो — आणि भारतातून उदयास आलेल्या सर्वात समावेशक आणि विस्तारक्षम एडटेक उपक्रमांपैकी एक म्हणून उभा राहतो.