चीन-पाकिस्तानसोबत आघाडी करण्यास बांगलादेशचा नकार? मोहम्मद युनूस यांचा प्लॅन काय?

पाकिस्तानसोबत त्रिपक्षीय गट स्थापन करण्यासाठी चीन सातत्याने बांगलादेशवर दबाव टाकत आहे. पण मोहम्मद युनूस यांचे अंतरिम सरकार अशा कोणत्याही गटात सामील होण्यास तयार नसल्याचे बांगलादेशी प्रसारमाध्यमांनी म्हटले आहे.

बांगलादेशनेही अशा कोणत्याही गटात सामील होण्यास जाहीर नकार दिला आहे. पण चीनचे परराष्ट्रमंत्री वांग यी यांनी 11 जुलै रोजी क्वालालंपूर येथे होणाऱ्या आसियान प्रादेशिक मंचाच्या (ARF) मंत्रिस्तरीय बैठकीदरम्यान बांगलादेशचे परराष्ट्र व्यवहार सल्लागार तौहीद हुसेन यांच्याशी झालेल्या द्विपक्षीय बैठकीत पुन्हा हा प्रस्ताव उपस्थित केल्याचा दावा ‘प्रोथोम आलो’ने केला आहे.

चीनने बांगलादेशवर या गटात सामील होण्यासाठी दबाव वाढवला आहे. शिखर परिषदेच्या निमित्ताने झालेल्या बैठकीत वांग यी यांनी बांगलादेशला त्रिपक्षीय कराराचा विचार करण्याचे आवाहन केले.

यापूर्वी कुनमिंग बैठकीत चीनने बांगलादेशवर त्रिपक्षीय गटात सामील होण्यासाठी दबाव आणला होता. पण बांगलादेश प्रत्येक वेळी केवळ हसून आणि शांततेने या मुद्द्यावर उत्तर देतो.

वांग यी यांनी पुन्हा एकदा बांगलादेशने या उपक्रमात सक्रिय भूमिका बजावावी, असे सुचवले आहे, असे प्रथम आलो यांनी आपल्या अहवालात म्हटले आहे. मात्र, हुसेन यांनी चीनच्या परराष्ट्रमंत्र्यांच्या वक्तव्यावर कोणतीही वचनबद्धता व्यक्त केली नाही. बांगलादेशातील वरिष्ठ राजनैतिक सूत्रांच्या हवाल्याने बांगलादेशी वृत्तपत्राने सांगितले की, “ते लक्षपूर्वक ऐकत होते आणि हसत होते. ”

बांगलादेशचे परराष्ट्र व्यवहार सल्लागार तौहिद हुसेन यांनीही आपल्या अहवालात याला दुजोरा दिला आहे. हुसेन यांनी आर्टॉम आलो यांना सांगितले की, चीनने या बैठकीत त्रिपक्षीय पुढाकाराचा मुद्दा उपस्थित केला. अशा कोणत्याही त्रिपक्षीय उपक्रमात बांगलादेश सहभागी होणार नाही.

बांगलादेशबरोबर त्रिपक्षीय गटात सामील होण्याचा मुद्दा चीनने किमान पाच वेळा उपस्थित केला आहे. यावरून चीनच्या बांगलादेशला नेपाळ आणि श्रीलंकेसारख्या अन्य प्रमुख दक्षिण आशियाई देशांचाही समावेश नसलेल्या सामरिक त्रिकोणात सामावून घेण्यासाठी सुनियोजित राजनैतिक मोहीम राबवली जात असल्याचे दिसून येते.

बांगलादेशच्या हंगामी सरकारने प्रादेशिक आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर विविध देशांमध्ये संशय निर्माण होईल असा कोणताही निर्णय घेण्यास नकार दिला आहे. भारताचे नाव स्पष्टपणे घेतले नसले तरी याचा अर्थ असा की बांगलादेश भारत आणि चीन यांच्यात उघडपणे टाळत आहे.

बांगलादेशने चीन आणि पाकिस्तानसोबत आघाडी करण्याचे मान्य केल्यास या भागातील बांगलादेशचा नाजूक समतोल बिघडणार आहे. बांगलादेशी वृत्तपत्राने लिहिले आहे की, बांगलादेशचे अंतरिम सरकार चीनच्या या प्रयत्नामागील हेतू समजून घेण्याचा प्रयत्न करत आहे आणि त्याची चौकशी सुरू केली आहे. उर्वरित दक्षिण आशियाचा (श्रीलंका आणि नेपाळ) समावेश का केला जात नाही, असा सवाल बांगलादेशने चीनला केला आहे.

‘प्रथम आलो’मधील लेखानुसार बीजिंगने अद्याप या प्रश्नाचे स्पष्ट उत्तर दिलेले नाही. पण बांगलादेशचा हा निर्णय भारतासाठी दिलासादायक बातमी आहे, कारण पहिल्यांदाच बांगलादेशच्या नेत्यांना चीनच्या हेतूवर संशय येत आहे.