इराणच्या सर्वोच्च नेत्याची खुर्ची ‘या’ मौलवीला सोपवणार का? खामेनींच्या निर्णयाकडे लक्ष

इराणचे इस्रायलसोबतचे युद्ध संपले असले तरी तणाव अजूनही कायम आहे. इराणचे सर्वोच्च नेते अली खामेनी यांच्यानंतर इराणच्या नव्या सर्वोच्च नेत्याची निवड झाल्याने इराणच्या इस्लामी राजवटीच्या चिंतेत भर पडली आहे. सध्या इराणचे सर्वोच्च नेते 86 वर्षांचे असून त्यांच्या उत्तराधिकारीचा मुद्दा अनेक महिन्यांपासून इराणमध्ये आहे.

अली खामेनी यांनी अलीकडेच त्यांच्या हत्येच्या कटाची चर्चा सुरू असतानाच तीन वारसदारांची नावे जाहीर केली आहेत, परंतु रॉयटर्सच्या अहवालात इराणच्या पुढील सर्वोच्च नेत्याचे नाव उघड झाले आहे. इराणचे सर्वोच्च नेते अली खामेनी यांचे उत्तराधिकारी म्हणून अयातुल्ला रुहोल्ला खोमेनी यांचे 53 वर्षीय नातू हसन खोमेनी झपाट्याने लोकप्रिय होत आहेत.

1989 मध्ये त्यांचे मोठे बंधू खोमेनी यांच्या निधनानंतर 86 वर्षीय खामेनी इराणवर राज्य करत आहेत. अमेरिका आणि इस्रायलने नुकत्याच केलेल्या हवाई हल्ल्यांमुळे राजवटीतील कमकुवतपणाही उघड झाला असून, उत्तराधिकाराच्या चर्चांना उधाण आले आहे.

कोण आहेत हसन खोमेनी?

इराणचे पहिले सर्वोच्च नेते रुहोल्ला खोमेनी यांना सात मुले होती, त्यापैकी त्यांचा दुसरा मुलगा अहमद खोमेनी इस्लामी क्रांतीत जवळून सहभागी होता. अहमद यांच्याकडे एकेकाळी संभाव्य उत्तराधिकारी म्हणून पाहिले जात होते, परंतु 1995 मध्ये वयाच्या 49 व्या वर्षी हृदयविकाराच्या झटक्याने त्यांचे निधन झाले. त्यांचा मुलगा हसन हा सध्या प्रमुख मौलवी असून तो कौटुंबिक वारसा पुढे नेत आहे.

सुधारणावादी आणि पुराणमतवादी अशा दोन्ही वर्तुळांशी संबंध ठेवणारे उदारमतवादी म्हणून हसन खोमेनी यांची ओळख आहे. त्यांनी महिलांच्या हक्कांना पाठिंबा दर्शविला असून माजी राष्ट्राध्यक्ष हसन रुहानी यांच्या निकटवर्तीय असल्याचे समजते.

माजी राष्ट्राध्यक्ष महमूद अहमदीनेजाद यांच्यासारख्या कट्टरतावाद्यांपासूनही त्यांनी स्वत:ला दूर ठेवले आहे, अहमदीनेजाद यांच्या लढाऊ परराष्ट्र धोरणाला विरोध केला आहे आणि अणुविकासावर लक्ष केंद्रित केले आहे.

सर्वोच्च नेत्याची निवड कशी केली जाते?

इराणमध्ये सर्वोच्च नेत्याची निवड इस्लामी धर्मगुरूंच्या शूरामधून केली जाते, मात्र या निवडीत खामेनी यांच्या प्राधान्याला सर्वाधिक महत्त्व दिले जाण्याची शक्यता आहे.

खामेनी यांचे दुसरे चिरंजीव मोजतबा हे देखील मौलवी असून एकेकाळी त्यांच्याकडे प्रमुख दावेदार म्हणून पाहिले जात होते. पण त्यांची निवड घराणेशाहीला चालना देणारी असू शकते. 1979 च्या इस्लामी क्रांतीचे मुख्य उद्दिष्ट म्हणजे राजेशाही उलथवून टाकणे आणि पहलवी घराण्याची घराणेशाही संपुष्टात आणणे. बऱ्याच इराणी लोकांसाठी, वडिलांकडून मुलाकडे सत्तेचे हस्तांतरण म्हणजे त्याच व्यवस्थेकडे परत जाणे असेल.