पुतिन व्हॉट्सअ‍ॅपला का घाबरतात? ‘या’ अ‍ॅपवर स्विच करण्याचे आदेश

रशियाने आपल्या अधिकाऱ्यांना 1 सप्टेंबरपर्यंत स्वदेशी अ‍ॅप ‘मॅक्स’वर स्विच करण्याचे आदेश दिले आहेत. अलीकडच्या काळात मॉस्को टेलिग्राम, व्हॉट्सअ‍ॅप आणि यूट्यूब सारख्या परदेशी अ‍ॅप्सचा वापर कमी करण्याचा प्रयत्न करत आहे. युक्रेनवरील हल्ल्यानंतर रशियाने फेसबुक आणि व्हॉट्सअ‍ॅपची मालकी असलेल्या मेटाला ‘अतिरेकी संघटना’ म्हणून घोषित केले होते.

रशियात फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवर बंदी घालण्यात आली आहे. आता ऑगस्टच्या सुरुवातीला रशियातूनही व्हॉट्सअ‍ॅपवर बंदी घातली जाऊ शकते, अशी माहिती समोर आली आहे. त्यानंतर रशियन नागरिकांनाही त्यांच्या देशाच्या मेसेंजर अ‍ॅपवर स्विच करणे भाग पडणार आहे.

टेलिग्राम आणि व्हॉट्सअ‍ॅपसारख्या परदेशी अ‍ॅप्सचा वापर कमी करण्यासाठी रशिया बऱ्याच काळापासून प्रयत्न शील आहे. रशियात फेसबुक आणि इन्स्टाग्राम आधीच ब्लॉक करण्यात आले आहेत. रशियाने 2024 मध्ये व्हायबर मेसेंजरही ब्लॉक केले होते. आता त्यांची जागा घेण्यासाठी रशियाने मॅक्स लाँच केला असून प्रत्येकाला त्याचा वापर करण्याचे आवाहन केले जात आहे.

मॅक्स अ‍ॅप म्हणजे काय?

मॅक्स अ‍ॅपचे डिझाइन यूट्यूबचे प्रतिस्पर्धी व्हीके व्हिडिओची मालकी असलेली सरकारी कंपनी व्हीके करत आहे. व्हीके कंपनीची स्थापना टेलिग्रामचे निर्माते पावेल दुरोव यांनी केली होती. ज्या देशांनी रशियावर बंदी घातली आहे, त्या देशांच्या अ‍ॅप्सवरही बंदी घालण्याचा प्रयत्न या कायद्यात करण्यात आला आहे. मॅक्स अ‍ॅपवर स्विच करण्यासाठी सरकारने रशियन अधिकाऱ्यांना 1 सप्टेंबरपर्यंतची मुदत दिली आहे.

रशियाला मेटाची भीती कशासाठी?

रशियन सरकार परदेशी मेसेंजर अ‍ॅप्सला असुरक्षित मानत असून डिजिटल सार्वभौमत्वाला प्रोत्साहन देण्यासाठी ‘व्लाड्स अ‍ॅप’ आणि ‘मॅक्स’ सारखी स्वदेशी अ‍ॅप्स लाँच केली आहेत. हे अ‍ॅप्स सरकारच्या नियंत्रणाखाली असतील आणि रशियातील सर्व्हरवर डेटा साठवतील.

जगात वापरली जाणारी बहुतांश सोशल मीडिया अ‍ॅप्स अमेरिका किंवा इतर पाश्चिमात्य देशांशी जोडलेली असतात. अमेरिका आणि बहुतेक पाश्चिमात्य देश युक्रेनविरुद्धच्या लढाईत युक्रेनला लष्करी, आर्थिक आणि गुप्तचर सहाय्यासह मदत करत आहेत. आपले अधिकारी आणि नागरिकांनी या अ‍ॅप्सचा वापर केल्यास शत्रूंना गुप्तमाहिती मिळण्याचा हा घटक ठरू शकतो, अशी भीती पुतिन यांनी व्यक्त केली आहे. त्याचवेळी मेटावर ट्रम्प प्रशासनाला माहिती दिल्याचा आरोप यापूर्वीच करण्यात आला आहे.

कोणत्या देशांनी व्हॉट्सअ‍ॅपवर बंदी घातली आहे?

परदेशी मेसेजिंग अ‍ॅप्सवर नियंत्रण ठेवणे हे देशातील सरकारांच्या नियंत्रणात नाही. चीन, उत्तर कोरिया, इराण, सीरिया, कतार आणि संयुक्त अरब अमिराती (यूएई) मध्ये व्हॉट्सअ‍ॅपवर बंदी घालण्यात आली आहे. प्रामुख्याने राष्ट्रीय सुरक्षा, राजकीय नियंत्रण आणि स्थानिक दूरसंचार कंपन्यांना प्रोत्साहन अशा गोष्टींवर आधारित व्हॉट्सअ‍ॅपवर बंदी घालण्यामागे प्रत्येक देशाने वेगवेगळी कारणे दिली आहेत. मात्र, कतार आणि यूएईमध्ये केवळ व्हॉट्सअ‍ॅपच्या व्हिडिओ कॉलिंग आणि ऑडिओ कॉलिंगवर बंदी घालण्यात आली आहे.