Depresion Problems: सावधान..सततचे नैराश्य करते आत्महत्येला प्रवृत्त; जाणून घ्या, काय आहे मानसशास्त्रज्ञांचा सल्ला!

तमिळनाडूमध्ये गेल्या दोन आठवड्यांत आत्महत्यांच्या घटनांमध्ये (cases of suicide) वाढ झाली आहे. ताजे प्रकरण शिवगंगाई जिल्ह्यातील कराईकुडी येथून समोर आले आहे. 17 वर्षीय सेल्वाकुमारने साकोट्टाई येथील एका खासगी शाळेत शिक्षण घेतले. बुधवारी तो त्याच्या घरी लटकलेल्या अवस्थेत सापडल्याचे पोलिसांनी सांगितले. तमिळनाडूमध्ये गेल्या दोन आठवड्यांत विद्यार्थ्याच्या आत्महत्येची ही पाचवी घटना असून, त्यामुळे स्थानिक प्रशासनाची चिंता वाढली आहे. दिल्लीतील ज्येष्ठ मानसोपचारतज्ज्ञ डॉ. संजय चुघ यांनी TV9 ला सांगितले की, आत्महत्येमुळे मृत्यू होण्यामागील मानसशास्त्र (Psychology) समजून घेण्यासाठी किंवा एखादी व्यक्ती आत्महत्या करण्याचा विचार का करते, हे समजून घेण्यासाठी एक विशिष्ट प्रवृत्ती असणे आवश्यक आहे. नैराश्यामुळे लोकांच्या मनात अनेक प्रकारच्या वाईट भावना (bad feeling) जन्म घेतात. या भावनांमुळे व्यक्ती सतत आत्महत्येचा विचार करू लागते.

विचार करण्यामागे अनुवांशिक कारण

डॉ. चुग म्हणाले, “याचा अर्थ असा आहे की, अशा प्रकारच्या विचारसरणीला जन्म देणारे आनुवंशिक योगदान आहे. जेव्हा ही विचारसरणी असते आणि विद्यार्थ्याला परीक्षेत चांगली कामगिरी करता येत नाही, तेव्हा त्याच्या मनात तीव्र दुःख निर्माण होते. तो हळूहळू वाढतो ज्यामुळे तीन गोष्टींचा संयोग होतो – ज्याला इंग्रजीत ट्रायड ऑफ सुसाईड म्हणतात. या दरम्यान तणावपूर्ण निराशेची भावना आहे. मुलाला असे वाटते की, त्याचे भविष्य अंधकारमय आहे आणि तो ते स्वीकारू शकत नाही. या प्रकरणात, मूल स्वत: ची तुलना त्याच्या सभोवतालच्या लोकांशी करते, ज्यामुळे त्याच्यामध्ये न्यूनगंड निर्माण होतो. त्याचा काही उपयोग नाही असे त्याला वाटते. अशा परिस्थितीत ते आत्महत्येसारखे पाऊलही उचलतात.

झोपेमुळे मेंदूतील सर्व विषारी पदार्थ बाहेर पडतात

डॉ. चुग म्हणाले, “झोपेच्या वेळी मेंदू आणि शरीरातील सर्व विषारी द्रव्ये बाहेर पडतात. जर मुलाला पुरेशी झोप मिळत नसेल तर, विष बाहेर पडू शकत नाही. यामुळे न्यूरोटॉक्सिसिटी होते ज्यामुळे व्यक्ती अनेक मानसिक आरोग्य समस्यांना बळी पडते.

विद्यार्थी कठोर पावले उचलतात

डॉ. चुग यांनी स्पष्ट केले, “मुलामध्ये निराशा आणि न्यूनगंडाची भावना असते, तो त्यावर मात करण्याचा प्रयत्न करतो. परंतु, असे करण्यात त्याला असहाय्य वाटते. या तीन गोष्टी त्याच्यामध्ये नैराश्याच्या संज्ञानात्मक त्रिकाल कारणीभूत ठरतात. ज्यामुळे तो विचारांच्या पुढच्या टप्प्यावर जातो – की, मी जगत असलेले जीवन व्यर्थ आहे. ही अशी वेळ आहे जेव्हा एखादी तरुण व्यक्ती नैसर्गिक कारणांमुळे मरू शकत नाही. जेव्हा एखाद्या व्यक्तीला कळते की, तो नैसर्गिक कारणाने मरणार नाही. तेव्हा ती व्यक्ती आत्महत्या करून आपले जीवन संपवण्याचा प्रयत्न करते.

मानसशास्त्रज्ञाकडे न गेल्याने वेळेवर मदत मिळत नाही

मानसशास्त्रज्ञाकडे जाण्याबद्दल समाजात पसरलेला कलंक मुलाला त्यांची मदत घेण्यापासून रोखतो. “याचा अर्थ असा की, जेव्हा ते मला खूप दिवसांनी भेटायला येतात तेव्हा त्यांना परत रुळावर आणण्यासाठी जास्त वेळ लागतो. त्यामुळे मुलांना नैराश्याची लक्षणे दिसताच त्वरीत मानसशास्त्रतज्ज्ञाकडे नेले पाहीजे.