वैचारिक-शारीरिक श्रमातून तल्लख बुद्धीचे वरदान! स्त्री-पुरुषांत लाभाचे होतात वेगवेगळे परिणाम
एका अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की, शारीरिक आणि मानसिक अशा दोन्ही श्रमांमध्ये गुंतवून स्मृतिभ्रंश टाळता येऊन कामातील सतर्कता टिकवून ठेवता येते. नुकत्याच झालेल्या संशोधनानुसार, पुरुष आणि महिलांसाठी याचे लाभ भिन्न-भिन्न असू शकतात. असे समोर आले आहे.
अमेरिकन अॅकॅडमी ऑफ न्यूरोलॉजीच्या मेडिकल जर्नलमध्ये हे संशोधन (Research) ऑनलाइन प्रकाशित झाले आहे. अभ्यासात शारीरिक आणि मानसिक श्रमाचा परिणाम तपासण्यात आला, जसे की वाचन, वर्गात जाणे, पत्ते खेळणे किंवा कुठलातरी खेळ खेळणे यामुळे वैचारिक गतिमानतेसह स्मरणशक्ती तल्लख राहिल्याचे आढळले. कॉग्निटिव रिजर्व(बुद्धी चातुर्य) एक सुरक्षात्मक तंत्र आहे जी लोकांच्या मेंदूमध्ये स्मृतिभ्रंश (Dementia in the brain) आणि संज्ञानात्मक कमजोरी यांच्याशी संबंधित असून अंतर्निहित विकृती दर्शवते व त्यांची मानसिक क्षमता तीक्ष्ण ठेवते. कॅलिफोर्निया युनिव्हर्सिटी, सॅन डिएगोच्या पीएचडी, अभ्यास लेखिका जुडी पा म्हणाल्या की, तिला आणि तिच्या टीमला असे आढळून आले की, उच्च पातळीच्या शारीरिक हालचालींचा (of physical activity) संबंध स्त्रियांमध्ये उच्च वैचारिक गतीची पातळी राखीव आहे. परंतु पुरुषांमध्ये नाही, अधिक मानसिक श्रम पुरूष आणि स्त्रिया दोघांमध्ये वाढलेल्या विचार गति सोबत जोडलेले होते.
काय आढळले अभ्यासात
अधिक शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय पुरुष आणि स्त्रिया दोघांकडेही जास्त स्मरणशक्ती नव्हती. अभ्यासातील 758 सहभागींचे सरासरी वय 76 वर्षे होते. काही व्यक्तींना स्मृतिभ्रंश होता तर काहींना किरकोळ संज्ञानात्मक कमजोरीसह स्मृतिभ्रंश होता. मेमरी आणि विचार-गती चाचण्या घेण्याव्यतिरिक्त, सहभागी व्यक्तींचे मेंदूचे स्कॅन करण्यात आले. हिप्पोकॅम्पस, अल्झायमर रोगाने प्रभावित मेंदूचा ठरावीक भाग, तसेच स्मृतिभ्रंशाशी संबंधित मेंदूतील इतर बदलांची एकूण मात्रा, संज्ञानात्मकता राखण्यासाठी लोकांच्या विचारांच्या चाचण्यांशी तुलना केली गेली. लोकांना त्यांच्या नेहमीच्या साप्ताहिक शारीरिक हालचालींबद्दल देखील प्रश्न विचारण्यात आले.
मानसिक वृद्धत्वाला प्रतिबंध आवश्यक
डॉ.जुडी पा यांच्या मते, प्रत्येक अतिरिक्त मानसिक श्रमात गुंतलेल्या व्यक्तींनी त्यांचे विचार आणि प्रक्रिया कौशल्याच्या आधारे 13 वर्षे, किंवा पुरुषांनी 17 वर्षे आणि महिलांनी केवळ 10 वर्षे वृद्धत्वाला लांब ठेवले. अर्थातच त्या व्यक्ती वयोमान आणि विचारांच्या मोजपट्टीवर अधिक तल्लख आणि मनाने तरुण आढळून आली. मानसिक वृद्धत्वाला “प्रतिबंध आवश्यक आहे कारण अल्झायमर रोगासाठी विवादास्पदपणे आजतरी व्यवहार्य उपचार उपलब्ध नाहीत. पा एकदा म्हणाले होते, “ आजार प्रतिबंधाचा एक अंश उपचाराच्या शतका बरोबर आहे. सामुदायिक केंद्रात-वर्गात जाणे, मित्रांसोबत बावन्न पत्त्यांचा खेळ खेळणे, किंवा फिरण्यात किंवा बाग कामात जास्त वेळ घालवणे यासारखे छोटे बदल करून लोक त्यांच्या मेंदू आणि मानसिकतेची सचेतावस्था कायम राखू शकतात.
महिलांमध्ये व्यायामाचे फायदे
पा यांच्या मते, अभ्यासात दर्शविलेल्या प्रभावाच्या आकारावर आधारित, शारीरिक श्रम दुप्पट करणे हे अंदाजे 2.75 वर्षे वयाच्या महिलांच्या प्रक्रियेची गती आणि तर्क कौशल्यांच्या बरोबरीचे असेल. अल्झायमर रोगाचा सर्वाधिक धोका असलेल्या APOE e4 जनुकाचा मानसिक आणि शारीरिक व्यायाम आणि संज्ञानात्मक (कॉग्निटिव रिजर्व)यांच्यातील संबंधावर परिणाम झाला आहे का, हेही संशोधकांनी तपासले. त्यांना असे आढळले की जीन वाहणाऱ्या महिलांमध्ये मानसिक आणि शारीरिक व्यायामाचे फायदे आणि कॉग्निटिव रिजर्व (संज्ञानात्मक श्रम) यांच्यातील संबंध कमी होतो. या अभ्यासाने वाढीव संज्ञानात्मक श्रम आणि शारीरिक किंवा मानसिक व्यायाम यांच्यात कोणताही संबंध स्थापित केला नाही.
