तुमची व्हिस्की नकली तर नाही ना?, भारतात व्हिस्कीच्या नावे नेमके काय विकले जाते ?

अलिकडेच काही मद्याच्या विक्रीवर FSSAI ने बंदी घातल्याची बातमी कार परवा आली होती. भारतातील काही व्हिस्की, रममध्ये कुत्रित फ्लेवरचा वापर केल्याने त्यांच्या विक्रीला लगाम लावल्याचे म्हटले जात आहे. त्यानंतर आता भारतात विकल्या जाणाऱ्या व्हिस्की आणि रमच्या ऑथेंटिसिटीवर प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले आहे. तुम्ही सेवन करत असलेल्या या व्हिस्की आणि रम हलक्या दर्जाच्या तर नाहीत ना ? असा सवाल केला जात आहे. चला तर पाहूयात भारतात जी व्हिस्की विकली जाते, ती ओरिजनल आहे का नाही ? जर नसेल तर असली व्हिस्की कशी तयार होते ?

व्हिस्की नेमकी कशी असते ?

जगात बहुतांश देशात व्हिस्की ही धान्यापासून तयार केली जाते. जव, मका, राई किंवा गहू सारख्या धान्याला पाण्यासोबत फर्मेंट ( आंबवले ) जाते. त्यानंतर तिला डिस्टील करुन व्हिस्की तयार केली जाते. फर्मेंट वॉटरला लागलीच बाटलीत भरले जात नाही. या फर्मेंट वॉटरला ओक लाकडाच्या पिंपात अनेक वर्षे साठवले जाते. या दरम्यान, यात रंग, सुंगध आणि चव विकसित होते. हेच कारण आहे की स्कॉच, बोरबॉन वा अन्य पारंपारिक व्हिस्कीचा स्वाद केवळ अल्कोहॉलने नव्हे तर धान्य, डिस्टीलेशन आणि बॅरलमध्ये मुरवल्यास लागलेल्या कालावधीने निश्चित होतो.स्कॉच, बोरबॉन सारख्या जगप्रसिद्ध व्हिस्कीला तयार करण्यासाठी तर आणखी कठोर मानके स्वीकारली जातात.

भारत तयार होणारी स्कॉटलँड, अमेरिका वा आयरलँडमध्ये तयार होणाऱ्या पारंपारिक व्हिस्कीपेक्षा एकदम वेगळी आहे. मात्र, असे नाही की भारतात तयार होणारी व्हिस्की एकदम बेकार वा वेगळी आहे. भारतात देखील व्हिस्कीचे नियम आहेत. भारतात व्हिस्कीत एग्रीकल्चरल ऑरिजनपासून तयार न्युट्रल स्पिरिटचा वापर करण्यास अनुमती आहे. या तो बिंदू आहे जेथे भारतातील अनेक लोकप्रिय व्हिस्की पारंपारिक स्कॉच वा बारबॉनहून वेगळा मार्ग निवडतात.

न्यूट्रल स्पिरिट अखेर काय असते ?

भारतात Extra Neutral Alcohol (ENA) म्हटले जाते. .हा कोणताही रंग, वास आणि कोणताही चव नसलेला अल्कोहॉल असते. यास वेगळ्या पद्धतीने तयार केले जाते, मात्र, भारतात याचा सर्वात मोठा सोर्स उसाची मळी (Molasses) असते. साखर तयार झाल्यानंतर उरलेल्या मळीला फर्मेंट आणि डिस्टील करुन ENA तयार केली जाते.

भारतात कशी बनते व्हिस्की?

भारतात विकल्या जाणाऱ्या अनेक परदेशी मद्यांना (IMFLs) ‘इंडियन मेड फॉरेन लिकर’ म्हटले जाते. यात व्हिस्कीमध्ये ENA बेस अल्कोहोल, तसेच थोड्या प्रमाणात माल्ट किंवा ग्रेन व्हिस्की असते. त्यानंतर अंतिम चव, रंग आणि सुगंध तयार करण्यासाठी त्यात पाणी, कॅरॅमल आणि परवानगी असलेले फ्लेवरिंग्ज मिसळले जातात. नियमांनुसार, जर उत्पादन विशिष्ट मानके पूर्ण करत असेल, तर ते व्हिस्की म्हणून विकले जाऊ शकते. यामुळेच, भारतात कायदेशीररित्या व्हिस्की म्हणून ओळखले जाणारे प्रत्येक उत्पादन पारंपरिक स्कॉच किंवा सिंगल माल्टसारख्या उत्पादन प्रक्रियेतून जात नाही.

साध्या शब्दात सांगायचे झाले तर ऑरिजनल व्हिस्की बनवण्याची प्रोसेस खूप दीर्घ आणि वेळखाऊ असते. तिला ग्रेन (मॉल्टेड ग्रेन,जव, मका, गहू) पासून तयार केले जाते. नंतर खूप दिवस ठेवले जाते. मात्र, भारतात जी व्हिस्की तयार केली जाते. तिचा प्रोसेस वेगळी आहे आणि स्प्रिट ( उसाची ) मध्ये केवळ ओरिजनल व्हिस्की मिसळून व्हिस्की तयार केली जाते.

सर्व व्हिस्की अशीच तयार होते ?

असे नाही, भारतात अनेक प्रकारच्या सिंगल माल्ट व्हिस्की देखील तयार होतात. त्यांची संपूर्ण स्पिरिट धान्यापासून तयार होते आणि त्यांना ओक बॅरलमध्ये परिपक्व केले जाते. यांची निर्मिती प्रक्रीया आंतरराष्ट्रीय पारंपारिक शैलीशी मिळती जुळती आहे. दोन बाटल्यांवर व्हिस्की लिहिलेले असू शकते. मात्र, दोन्हीच्या आत असलेले स्पिरिट, त्याचा स्रोत, एजिंग, बॅरल आणि ब्लेंडिंगची प्रक्रिया वेगळी असू शकते. हेच कारण आहे की स्वाद, सुंगध आणि किंमतीत मोठा फरक असतो.