GK : भारतातील सर्वात गरीब राज्य कोणते?
Poor Indian State : भारतातील सर्वात गरीब राज्य हा निष्कर्ष कोणत्या निकषांवर मोजला जातो यावर अवलंबून असतो. दरडोई उत्पन्न, बहुआयामी दारिद्र्य (MPI), शिक्षण-आरोग्य निर्देशांक यात खालील राज्य मागास आहे.
गरीब राज्य : दरडोई उत्पन्न, बहुआयामी दारिद्र्य (MPI), शिक्षण-आरोग्य निर्देशांक इत्यादींच्या आधारे पाहिल्यास बिहार हे राज्य सर्वसाधारणपणे सर्वात गरीब मानले जाते.
दरडोई उत्पन्न : बिहारचे प्रतिव्यक्ती उत्पन्न देशातील सर्व राज्यांमध्ये सर्वात कमी आहे. राज्याच्या एकूण लोकसंख्येच्या तुलनेत आर्थिक उत्पादन (GSDP) कमी असल्याने प्रति व्यक्ती उत्पन्न कमी राहते. यामुळे कुटुंबांचे सरासरी मासिक उत्पन्न मर्यादित असते.
बहुआयामी दारिद्र्य : बहुआयामी दारिद्र्य निर्देशांकानुसार (MPI) शिक्षण, आरोग्य आणि जीवनमान या तिन्ही क्षेत्रांत अनेक कुटुंबे वंचित आहेत. ग्रामीण भागात अपुऱ्या निवासव्यवस्था, स्वच्छता आणि पोषणाच्या समस्या अधिक आहेत.
अर्थव्यवस्थेची रचना : राज्याची अर्थव्यवस्था प्रामुख्याने कृषीप्रधान आहे. औद्योगिकीकरण आणि मोठ्या प्रमाणातील उत्पादन उद्योग तुलनेने कमी आहेत. पूरस्थिती (विशेषतः कोसी नदी परिसरात) आणि नैसर्गिक आपत्तीमुळे शेतीवर परिणाम होतो.
बेरोजगारी आणि स्थलांतर : स्थानिक रोजगाराच्या मर्यादित संधींमुळे मोठ्या प्रमाणावर कामगार महाराष्ट्र, दिल्ली, पंजाब, गुजरात यांसारख्या राज्यांत स्थलांतर करतात. असंघटित क्षेत्रातील कामांवर अवलंबित्व जास्त आहे.
