Navratri 2026 : आई तुळजाभवानीची ‘घोरनिद्रा’ म्हणजे काय? महिषासुराशी युद्धाचा काय संबंध? जाणून घ्या संपूर्ण माहिती
तुळजापूरच्या श्री आई तुळजाभवानीच्या शारदीय नवरात्र उत्सवाला सुरुवात होत असून, त्यापूर्वी देवीच्या ‘मंचकी निद्रा’ विधीला विशेष महत्त्व आहे. तुळजाभवानी माता वर्षातून एकूण २१ दिवस मंचकी निद्रा घेत असल्याची धार्मिक परंपरा आहे. या काळात देवीची मूर्ती विधिपूर्वक निद्राकक्षात नेली जाते. नवरात्रापूर्वीची ‘घोरनिद्रा’ नेमकी काय, तिचा महिषासुराशी काय संबंध आहे आणि या परंपरेचं धार्मिक महत्त्व काय आहे, जाणून घेऊया.
अखंड महाराष्ट्राची कुलस्वामिनी असलेली श्री आई तुळजाभवानीच्या शारदीय नवरात्र उत्सवाला आता सुरवात झाली आहे, शनिवारी ३ ऑक्टोबरपासून आई तुळजा भवानीच्या मंचकी निद्रा विधीला सुरवात झाली आहे. पण आईंची ही मंचकी निद्रा म्हणजे नेमकी काय? जाणून घेऊयात.
आई तुळजा भवानी वर्षातून एकूण २१ दिवस मंचकी निद्रा घेतात, शारदीय नवरात्रीच्या आधी आठ दिवस, नंतर पाच दिवस आणि शाकंभरी नवरात्रीपूर्वी आठ दिवस. मंचकी निद्रेपूर्वी निद्राकक्ष स्वछ करून भाविकांच्या सहभागातून नवीन गादी तयार केली जाते, त्यांनतर अभिषेक, पूजा व आरती झाल्यावर आईंची मूर्ती विधिपूर्वक निद्रा कक्षात नेण्यात येते.
हा काळ पूर्ण झाल्यावर म्हणजे, ११ ऑक्टोबर रोजी पहाटे देवीची सिहांसनावर पुन्हा स्थापना होते, आणि दुपारी घटस्थापना होऊन शारदीय नवरात्र उत्सवाला सुरवात होते.
घोरनिद्रा म्हणजे नवरात्रीच्या आधी घेतली जाते ती निद्रा, देवी तेव्हा योगनिद्रेत असते, देवी योगनिद्रेत असताना महिषासुराशी युद्ध करण्यासाठी महिषासुराच्या अत्याचारांच्या वाढीमुळे ब्रह्मा, विष्णू, महेश यांनी देवीला जागं केलं आणि जागी झाल्यावर देवीने घोर रूप प्रकट केलं त्यामुळे ह्या निद्रेला घोर निद्रा असं नाव मिळालं.
हि निद्रा भाद्रपद वद्य अष्टमी ते भाद्रपद अमावस्या या काळात चांदीच्या मंचकावर अर्थात चांदीच्या पलंगावर असते. देवी भाद्रपद अमावस्येला पुन्हा सिंहासनावर आरूढ होते.
