लता मंगेशकरांनी अवघ्या 13व्या वर्षी गायलेलं पहिलं ‘मराठी’ गाणं; पण चित्रपटातूनच काढून टाकलं, 1942मध्ये काय घडलेलं?

भारतीय संगीतविश्वात गानकोकिळा भारतरत्न लता मंगेशकर यांचे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते. आपल्या खणखणीत आणि सुरेल आवाजाने त्यांनी अनेक दशके कोट्यवधी रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवले. हिंदी असो किंवा मराठी, त्यांच्या प्रत्येक गाण्याने इतिहास रचला. मात्र, लतादीदींच्या सांगीतिक प्रवासाची सुरुवात ज्या गाण्याने झाली होती, त्यामागचा एक रंजक आणि थोडा दुर्दैवी किस्सा आजही फार कमी लोकांना माहीत आहे. त्यांचे अगदी पहिलेच गाणे रेकॉर्ड होऊनही प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचू शकले नव्हते.

वयाच्या १३ व्या वर्षी गायलेलं पहिलंच गाणं

२८ सप्टेंबर १९२९ रोजी जन्मलेल्या लतादीदींना संगीताचा वारसा त्यांचे वडील पंडित दीनानाथ मंगेशकर यांच्याकडून मिळाला होता. लहानपणापासूनच त्यांना गाण्याची गोडी होती. वर्ष १९४२ मध्ये आलेल्या ‘किती हसाल’ या मराठी चित्रपटासाठी त्यांनी वयाच्या अवघ्या १३ व्या वर्षी पहिल्यांदा पार्श्वगायन केले. या चित्रपटाचे दिग्दर्शन वसंत जोगळेकर यांनी केले होते, तर या पहिल्या वहिल्या गाण्याचे बोल ‘नाचू या गडे, खेळू सारी मनी हौस भारी’ असे होते. या गाण्याला संगीत स सदाशिवराव नेवरेकर यांनी दिले होते.

गाणं रेकॉर्ड झालं, पण चित्रपटातून वगळलं…

लतादीदींनी अतिशय उत्साहाने आणि तितक्याच ताकदीने हे गाणं स्टुडिओमध्ये रेकॉर्ड केले. त्यांच्या कारकिर्दीतील हा अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा होता. परंतु, काही तांत्रिक किंवा इतर कारणांमुळे ऐन वेळी हे गाणं चित्रपटातून वगळण्यात आले. त्यामुळे लतादीदींचा आवाज लाभलेले ते पहिले ध्वनिमुद्रित गाणं मोठ्या पडद्यावर कधी झळकूच शकले नाही. पहिल्याच गाण्याला असा सामना करावा लागला तरीही त्यांनी कधीही मागे वळून पाहिले नाही.

अन् स्वरसम्राज्ञीने संगीतविश्व मुठीत घेतले…

पहिल्या गाण्याला चित्रपटात स्थान मिळाले नसले, तरी त्यानंतर लतादीदींच्या आवाजाने संपूर्ण देशवासीयांना वेड लावले. ‘आएगा आनेवाला’, ‘लग जा गले’, ‘अजीब दास्तां है ये’ यांसारख्या एकापेक्षा एक सरस गीतांनी त्यांना भारताची ‘स्वरसम्राज्ञी’ बनवले. आज त्यांच्या हयातीत आणि पश्चातही त्यांचे संगीत अजरामर आहे, परंतु त्यांच्या कारकिर्दीच्या सुरुवातीला घडलेला हा किस्सा प्रत्येक संगीतप्रेमीला थक्क करणारा आहे.