पावसाळ्यात वाढला आजारांचा धोका; डेंग्यू आणि स्वाइन फ्लूची लक्षणे कशी ओळखायची?

बदलत्या हवामानामुळे ताप येणे सामान्य असले, तरी तो डेंग्यू आहे की स्वाइन फ्लू, हे ओळखणे कठीण होते. डेंग्यूमध्ये तीव्र तापासोबत सांधेदुखी आणि प्लेटलेट्स कमी होतात, तर स्वाइन फ्लू हा श्वसनसंस्थेशी संबंधित आजार आहे. तज्ज्ञांच्या मते, लक्षणांमधील हा सूक्ष्म फरक समजून घेतल्यास रुग्णावर वेळीच आणि अचूक उपचार करणे सोपे होते.

पावसाळ्याच्या दिवसांत हवेतील वाढलेली आर्द्रता आणि ठीकठिकाणी साचणाऱ्या पाशवी पाशामुळे विविध संसर्गजन्य आजारांचा प्रादुर्भाव वेगाने वाढतो. सध्या देशभरात डेंग्यू आणि स्वाइन फ्लू या दोन्ही धोकादायक आजारांचे रुग्ण मोठ्या संख्येने समोर येत आहेत. दोन्ही आजारांची सुरुवात तीव्र तापाने होत असल्याने अनेकदा रुग्णांचा गोंधळ उडतो आणि योग्य उपचार मिळण्यास उशीर होतो.

केंद्रीय आरोग्य मंत्रालय (MoHFW), जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) आणि सीडीसी (CDC) च्या अधिकृत मार्गदर्शक तत्त्वांच्या आधारे, हे आजार कसे पसरतात, त्यांची लक्षणे कशी ओळखायची आणि त्यावर काय उपाय करावेत, याचा सविस्तर आढावा खालीलप्रमाणे आहे.

डेंग्यू आणि स्वाइन फ्लूचा प्रसार कसा होतो?

डेंग्यू हा एक विषाणूजन्य आजार असून तो प्रामुख्याने संक्रमित ‘एडीस इजिप्ती’ डासांच्या चावण्यामुळे माणसांमध्ये पसरतो. हे डास सहसा घरात किंवा घराभोवती साचलेल्या स्वच्छ पाण्यात अंडी घालतात आणि मुख्यतः दिवसा चावतात. हा आजार माणसाकडून माणसाला थेट संपर्काने पसरत नाही. याउलट, स्वाइन फ्लू (H1N1) हा श्वसनसंस्थेशी संबंधित अत्यंत संसर्गजन्य इन्फ्लूएंझा ‘अ’ विषाणू आहे.

संक्रमित व्यक्तीने खोकल्यास किंवा शिंकल्यास हवेत उडणाऱ्या श्वसनाच्या थेंबांद्वारे हा विषाणू निरोगी लोकांच्या शरीरात प्रवेश करतो. तसेच दूषित पृष्ठभागाला हात लावून डोळे, नाक किंवा तोंडाला स्पर्श केल्यास हा संसर्ग वेगाने पसरतो.

दोन्ही आजारांच्या लक्षणांमधील सूक्ष्म फरक

डेंग्यूच्या रुग्णांमध्ये अचानक तीव्र ताप (104°F पर्यंत) येतो. या तापासोबतच डोळ्यांच्या मागे प्रचंड वेदना होणे, तीव्र सांधेदुखी आणि हाडे दुखणे ही याची मुख्य लक्षणे आहेत. याशिवाय अंगावर लाल पुरळ येणे, उलट्या होणे आणि रक्तातील प्लेटलेट्स वेगाने कमी होणे हा त्रास डेंग्यूमध्ये प्रामुख्याने आढळतो.

दुसरीकडे, स्वाइन फ्लूच्या रुग्णांना तापासोबतच थंडी वाजून येते आणि प्रामुख्याने घसा खवखवणे, कोरडा खोकला, नाक वाहणे किंवा चोंदणे यांसारखा श्वसनाचा त्रास होतो. यात रुग्णाला शरीरात प्रचंड थकवा जाणवतो आणि काही प्रकरणांमध्ये जुलाब किंवा पोटाचे विकारही उद्भवू शकतात. जर रुग्णाला धाप लागणे, श्वास घेण्यास त्रास होणे किंवा छातीत दुखणे अशी लक्षणे दिसली, तर ती स्वाइन फ्लूची धोक्याची चिन्हे मानली जातात.

उपचार आणि प्रतिबंधात्मक उपाय

डेंग्यूवर कोणताही विशिष्ट अँटीव्हायरल उपचार उपलब्ध नसल्यामुळे रुग्णाला पुरेसा आराम आणि ओआरएस (ORS) किंवा नारळपाण्याद्वारे हायड्रेशन देणे आवश्यक असते. डेंग्यूच्या तापासाठी फक्त पॅरासिटामॉल घ्यावे; आयबुप्रोफेन किंवा एस्पिरिन घेणे पूर्णपणे टाळावे, कारण यामुळे अंतर्गत रक्तस्त्रावाचा धोका वाढतो. डेंग्यूपासून वाचण्यासाठी कुलर, फुलदाण्या किंवा जुने टायर यांमध्ये पाणी साचू देऊ नका आणि डास प्रतिबंधक उपाय वापरावेत.

(डिस्क्लेमर: या आर्टिकलमध्ये देण्यात आलेली माहिती व उपाय हे सामान्य ज्ञानावर आधारित आहेत. आमचा याला दुजोरा नाही. ते अवलंबण्यापूर्वी तज्ज्ञांचा सल्ला जरूर घ्यावा.)